Сынақ ҰБТ: Биология, 5-нұсқа

Қалды: 80:00

Барлығы 40 тапсырма, 80 минут. Баллдар ҰБТ ережесі бойынша есептеледі, қорытынды мен талдауды келесі бет көрсетеді.

Жауаптар өздігінен сақталады — нұсқаға қайта оралуға болады.

1-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Адам қызметі нәтижесінде атмосферада парниктік эффектінің күшеюі негізінен қандай газ концентрациясының артуымен байланысты?

2-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Ауданы 10 км² болатын қорық учаскесінде жылдың басында елік популяциясының саны 500 дарақ болды. Бір жылда 60 дарақ туылды, 20 дарақ өлді, көрші аумақтардан 10 дарақ келді, ал 30 дарақ учаскені тастап кетті. Жыл соңындағы популяция тығыздығы қандай?

3-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Шалғын экожүйесінде продуценттер 50 000 кДж энергия жинады. Қоректік тізбек: астық тұқымдастар → шегірткелер → бақалар → жыландар → қырандар. Әрбір келесі трофикалық деңгейге энергияның 10 %-і беріледі. Үшінші ретті консументтерге қанша энергия жетеді?

4-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Жұмыртқа ақуызының ерітіндісі бар пробиркаға пепсин ферментін қосып, 37 °C температурада ұстады. Фермент қандай ортада ең белсенді болады және негізінен қандай өнімдер түзіледі?

5-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Науқаста өт тасы жалпы өт жолын ұйқы безі өзегімен қосылатын жерінен жоғары бітеп тастады. Ұйқы безі өзегі өткізгіш, асқорыту жүйесінің басқа бөлімдері қалыпты жұмыс істейді. Қандай өзгерістер тіркесімі байқалады?

6-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Тамырдан жапыраққа қарай ксилема түтіктерімен судың қозғалуы тамыр қысымымен және мына процестің нәтижесінде жүреді:

7-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Жас ағаштың діңінен жазда қабықтың сақинасы луб бөлігімен бірге ағаш бөлігіне дейін алынып тасталды, камбий мен ағаш бөлігі зақымдалмады. Сақинадан жоғарыдағы жапырақтар бір сағат бойы X14X2214COX2\ce{^{14}CO2} сіңірді, содан кейін ағаш бір тәулікке қалдырылды. Тіндерді талдағанда не анықталады?

8-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

CO2 сіңіргіші жоқ респирометрде (температура мен қысым тұрақты) 10 минутта газ көлемі 0,15 мл-ге азайды. Жеке датчик бойынша дәл осы уақытта O2 тұтынуы 0,50 мл болды. Тыныс алу коэффициентін есептеп, қай субстрат басым тотығатынын анықтаңыз.

9-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Қарқынды дене жүктемесі кезінде жұмыс істеп тұрған бұлшықетте COX2\ce{CO2} концентрациясы мен температура артады, ал осы капиллярлардағы қанның pH-ы төмендейді. Осы капиллярлардағы гемоглобинге қандай өзгерістер тіркесімі тән?

10-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Дәрілік препарат бүйректің мидай заты аралық сұйықтығына нефрон ілмегінің (Генле ілмегінің) көтерілме бөлігінен NaX+\ce{Na+} және ClX−\ce{Cl-} иондарының белсенді тасымалдануын бөгейді. Қандағы АДГ деңгейі өзгермеген. Препарат әсер еткенде өзгерістердің қандай тіркесімі күтіледі?

11-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Кестеде үш заттың (X, Y, Z) сау адамның қан плазмасындағы, бастапқы және соңғы несептегі мөлшері (%) берілген. X: 0,10; 0,10; 0. Y: 7,5; 0; 0. Z: 0,03; 0,03; 2,0. Кестедегі мәліметтерге сәйкес заттар қалай үйлеседі?

12-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Адамның иық буыны буын беттерінің пішініне қарай қандай буындарға жатады?

13-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Қаңқа бұлшықеті жиырылғанда саркоплазмалық ретикулумнан бұлшықет талшығының цитоплазмасына босап шығатын иондар

14-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Адам ұзақ уақыт бойы тағаммен өте аз йод алады. Оның ағзасында гормондық реттелуде қандай өзгерістер тіркесімі болады?

15-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Науқастың гипофиз аденогипофизінде тиреотропты гормонды (ТТГ) автономды түрде бөлетін ісік анықталды, ол кері байланысқа бағынбайды. Қалқанша без бен гипоталамус зақымдалмаған. Қандағы гормондар концентрациясының қандай өзгерістер тіркесімі ең ықтимал?

16-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Эмбриондық дамудың зародыш екі қабатты қапшық тәрізді (эктодерма және энтодерма) болатын кезеңі қалай аталады?

17-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Жаңа особь ана организмнің денесінде пайда болатын жасуша тобының өсіндісінен дамитын (мысалы, гидрада) жыныссыз көбею тәсілі аталады

18-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Диплоидты жасушада (2n = 8) G1-кезеңінде ДНК мөлшері 2c. Жасушаны бөліну ұршығын бұзатын колхицинмен өңдегенде, ол метафазада тоқтады. Ұзақ кідірістен кейін хроматидтер ұршықсыз ажырады, хромосомалардың айналасында ядролық қабық қайта түзілді, цитокинез болмады және жасуша G1-кезеңіне өтті. Колхицинді шайып тастады, жасуша S-кезеңінен өтіп, қазір G2-кезеңінде тұр. Осы жасушадағы хромосомалар мен хроматидтердің саны және ДНК мөлшері қандай?

19-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Диплоидті жиынтығы 2n = 12 организмнің соматикалық жасушасы митоздың анафазасында тұр. Осы жасушадағы хромосомалар мен ДНК молекулаларының санының қандай үйлесімі дұрыс?

20-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Бұршақта сары түсті дән жасыл түске қарағанда доминантты. Сары дәнді гетерозиготалы өсімдікті (AaAa) жасыл дәнді өсімдікпен (aaaa) шағылыстырды. Жасыл дәнді ұрпақтың үлесі қандай?

21-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Қызанақта қызыл жеміс (R) сары жемістен (r), ал биік сабақ (T) аласа сабақтан (t) доминантты. Гендер тәуелсіз тұқым қуалайды. Генотиптері RrTtRrTt және rrTtrrTt өсімдіктерді шағылыстырады. Ұрпақтың қандай бөлігі қызыл жемісті және аласа сабақты болады?

22-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

ДНК молекуласының бір фрагментінде 20 % аденин бар. Осы фрагментте цитозиннің үлесі қанша пайыз?

23-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Ауыз қуысында крахмалдың мальтозаға дейін ыдырауын жылдамдататын фермент

24-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Ашытқы саңырауқұлақтары анаэробты жағдайда глюкозаны этанол мен көмірқышқыл газына айналдыратын үдеріс ашу деп аталады

25-тапсырма · Бір жауап · 1 балл

Полимеразалық тізбекті реакцияға (ПТР) арналған пробиркаға матрицалық ДНҚ-ның 8 екі тізбекті молекуласын салды. Реакция тиімділігі идеал (әр циклде барлық молекулалар екі еселенеді) деп алып, 5 циклден кейінгі екі тізбекті ДНҚ молекулаларының санын анықтаңыз.

26-тапсырма · Мәтін бойынша · 1 балл

ДАЛА КӨЛІНІҢ ЭКОЖҮЙЕСІ
Ауданы 40 га дала көлі — табиғи экожүйе. Продуценттер — фитопланктон; консументтер — зоопланктон, шабақ және шортан; редуценттер — түп лайындағы бактериялар. Қоректік тізбек: фитопланктон → зоопланктон → шабақ → шортан. Экологиялық пирамида ережесі бойынша келесі трофикалық деңгейге өткенде энергияның шамамен 10%-ы сақталады. Фитопланктон бір жылда көл бетінің 1 м²-інде 20 000 кДж энергия жинақтайды. Көлдегі барлық шабақ бір популяция болып саналады.
Көл жағасында егістіктер орналасқан, олардан еріген қар суы минералды тыңайтқыштарды (азот пен фосфор қосылыстарын) шайып әкетеді. Көлді бақылау нәтижелері:
2020 ж.: шабақ саны 12 000 дана, жаздағы түптегі оттек мөлшері 8 мг/л.
2022 ж.: шабақ саны 9 000 дана, оттек 5 мг/л.
2024 ж.: шабақ саны 4 000 дана, оттек 2 мг/л.
Шабаққа қалыпты тіршілік үшін кемінде 4 мг/л оттек қажет. 2021 жылдан бастап жазда көлдегі су балдырлардың жаппай көбеюінен жасылданады. Балдырлар өліп, түбіне шөгеді, оларды бактериялар ыдыратады.

Көлдің қоректік тізбегіндегі шортан деңгейіне көл бетінің 1 м²-інен жылына қанша энергия келеді?

27-тапсырма · Мәтін бойынша · 1 балл

ДАЛА КӨЛІНІҢ ЭКОЖҮЙЕСІ
Ауданы 40 га дала көлі — табиғи экожүйе. Продуценттер — фитопланктон; консументтер — зоопланктон, шабақ және шортан; редуценттер — түп лайындағы бактериялар. Қоректік тізбек: фитопланктон → зоопланктон → шабақ → шортан. Экологиялық пирамида ережесі бойынша келесі трофикалық деңгейге өткенде энергияның шамамен 10%-ы сақталады. Фитопланктон бір жылда көл бетінің 1 м²-інде 20 000 кДж энергия жинақтайды. Көлдегі барлық шабақ бір популяция болып саналады.
Көл жағасында егістіктер орналасқан, олардан еріген қар суы минералды тыңайтқыштарды (азот пен фосфор қосылыстарын) шайып әкетеді. Көлді бақылау нәтижелері:
2020 ж.: шабақ саны 12 000 дана, жаздағы түптегі оттек мөлшері 8 мг/л.
2022 ж.: шабақ саны 9 000 дана, оттек 5 мг/л.
2024 ж.: шабақ саны 4 000 дана, оттек 2 мг/л.
Шабаққа қалыпты тіршілік үшін кемінде 4 мг/л оттек қажет. 2021 жылдан бастап жазда көлдегі су балдырлардың жаппай көбеюінен жасылданады. Балдырлар өліп, түбіне шөгеді, оларды бактериялар ыдыратады.

2024 жылы көлдегі шабақ популяциясының тығыздығы қандай?

28-тапсырма · Мәтін бойынша · 1 балл

ДАЛА КӨЛІНІҢ ЭКОЖҮЙЕСІ
Ауданы 40 га дала көлі — табиғи экожүйе. Продуценттер — фитопланктон; консументтер — зоопланктон, шабақ және шортан; редуценттер — түп лайындағы бактериялар. Қоректік тізбек: фитопланктон → зоопланктон → шабақ → шортан. Экологиялық пирамида ережесі бойынша келесі трофикалық деңгейге өткенде энергияның шамамен 10%-ы сақталады. Фитопланктон бір жылда көл бетінің 1 м²-інде 20 000 кДж энергия жинақтайды. Көлдегі барлық шабақ бір популяция болып саналады.
Көл жағасында егістіктер орналасқан, олардан еріген қар суы минералды тыңайтқыштарды (азот пен фосфор қосылыстарын) шайып әкетеді. Көлді бақылау нәтижелері:
2020 ж.: шабақ саны 12 000 дана, жаздағы түптегі оттек мөлшері 8 мг/л.
2022 ж.: шабақ саны 9 000 дана, оттек 5 мг/л.
2024 ж.: шабақ саны 4 000 дана, оттек 2 мг/л.
Шабаққа қалыпты тіршілік үшін кемінде 4 мг/л оттек қажет. 2021 жылдан бастап жазда көлдегі су балдырлардың жаппай көбеюінен жасылданады. Балдырлар өліп, түбіне шөгеді, оларды бактериялар ыдыратады.

2024 жылы түптегі оттек мөлшері шабаққа қажетті ең төменгі мөлшермен қалай салыстырылады?

29-тапсырма · Мәтін бойынша · 1 балл

ДАЛА КӨЛІНІҢ ЭКОЖҮЙЕСІ
Ауданы 40 га дала көлі — табиғи экожүйе. Продуценттер — фитопланктон; консументтер — зоопланктон, шабақ және шортан; редуценттер — түп лайындағы бактериялар. Қоректік тізбек: фитопланктон → зоопланктон → шабақ → шортан. Экологиялық пирамида ережесі бойынша келесі трофикалық деңгейге өткенде энергияның шамамен 10%-ы сақталады. Фитопланктон бір жылда көл бетінің 1 м²-інде 20 000 кДж энергия жинақтайды. Көлдегі барлық шабақ бір популяция болып саналады.
Көл жағасында егістіктер орналасқан, олардан еріген қар суы минералды тыңайтқыштарды (азот пен фосфор қосылыстарын) шайып әкетеді. Көлді бақылау нәтижелері:
2020 ж.: шабақ саны 12 000 дана, жаздағы түптегі оттек мөлшері 8 мг/л.
2022 ж.: шабақ саны 9 000 дана, оттек 5 мг/л.
2024 ж.: шабақ саны 4 000 дана, оттек 2 мг/л.
Шабаққа қалыпты тіршілік үшін кемінде 4 мг/л оттек қажет. 2021 жылдан бастап жазда көлдегі су балдырлардың жаппай көбеюінен жасылданады. Балдырлар өліп, түбіне шөгеді, оларды бактериялар ыдыратады.

2020–2024 жылдары көл түбіндегі оттек мөлшерінің азаюы немен түсіндіріледі?

30-тапсырма · Мәтін бойынша · 1 балл

ДАЛА КӨЛІНІҢ ЭКОЖҮЙЕСІ
Ауданы 40 га дала көлі — табиғи экожүйе. Продуценттер — фитопланктон; консументтер — зоопланктон, шабақ және шортан; редуценттер — түп лайындағы бактериялар. Қоректік тізбек: фитопланктон → зоопланктон → шабақ → шортан. Экологиялық пирамида ережесі бойынша келесі трофикалық деңгейге өткенде энергияның шамамен 10%-ы сақталады. Фитопланктон бір жылда көл бетінің 1 м²-інде 20 000 кДж энергия жинақтайды. Көлдегі барлық шабақ бір популяция болып саналады.
Көл жағасында егістіктер орналасқан, олардан еріген қар суы минералды тыңайтқыштарды (азот пен фосфор қосылыстарын) шайып әкетеді. Көлді бақылау нәтижелері:
2020 ж.: шабақ саны 12 000 дана, жаздағы түптегі оттек мөлшері 8 мг/л.
2022 ж.: шабақ саны 9 000 дана, оттек 5 мг/л.
2024 ж.: шабақ саны 4 000 дана, оттек 2 мг/л.
Шабаққа қалыпты тіршілік үшін кемінде 4 мг/л оттек қажет. 2021 жылдан бастап жазда көлдегі су балдырлардың жаппай көбеюінен жасылданады. Балдырлар өліп, түбіне шөгеді, оларды бактериялар ыдыратады.

Сипатталған экожүйедегі қандай топ популяция болып табылады?

31-тапсырма · Бірнеше жауап · 2 балл

Биосфера, экожүйе және популяция туралы дұрыс тұжырымдарды таңдаңыз.

32-тапсырма · Бірнеше жауап · 2 балл

Адам тынысының механизмі және тыныс жолдарының құрылысы туралы дұрыс тұжырымдарды таңдаңыз.

33-тапсырма · Бірнеше жауап · 2 балл

Жабық тұқымды өсімдіктің спорофит жасушаларындағы диплоидты хромосомалар жиыны 16-ға тең. Қос ұрықтанудан кейін тұқым мен жеміс түзілуіне қатысатын жасушалардағы хромосомалар жиыны туралы дұрыс тұжырымдарды таңдаңыз.

34-тапсырма · Бірнеше жауап · 2 балл

Екі дигетерозиготалы особьты (AaBb × AaBb) шағылыстырады. Гендер гомологты хромосомалардың әртүрлі жұптарында орналасқан және тәуелсіз тұқым қуалайды, доминанттылық толық. Ұрпақ туралы дұрыс тұжырымдарды таңдаңыз.

35-тапсырма · Бірнеше жауап · 2 балл

Биотехнология, биомедицина және биоинформатика әдістері туралы дұрыс тұжырымдарды таңдаңыз.

36-тапсырма · Сәйкестендіру · 2 балл

Дені сау адам нефронында түзілетін сұйықтықтар мен олардың құрамы арасындағы сәйкестікті анықтаңыз.

Әр жол үшін нұсқаны таңдаңыз

1. нефрон капсуласының қуысындағы бастапқы несеп

2. қуықтағы соңғы (қайталама) несеп

37-тапсырма · Сәйкестендіру · 2 балл

Адам миының бөлімдері мен олардың негізгі қызметтері арасындағы сәйкестікті анықтаңыз.

Әр жол үшін нұсқаны таңдаңыз

1. мишық

2. сопақша ми

38-тапсырма · Сәйкестендіру · 2 балл

Организмдер мен олардың көбею тәсілдері арасындағы сәйкестікті анықтаңыз.

Әр жол үшін нұсқаны таңдаңыз

1. гидра

2. қырыққұлақ

39-тапсырма · Сәйкестендіру · 2 балл

Үлкен популяция генетикалық тепе-теңдік күйінде (Харди–Вайнберг заңы). Белгіні толық доминанттылық жағдайында бір ген (A және a аллельдері) анықтайды, рецессивті фенотип особьтардың 4%-ында кездеседі. Шамалар мен олардың мәндері арасындағы сәйкестікті анықтаңыз.

Әр жол үшін нұсқаны таңдаңыз

1. доминантты фенотипті особьтар арасындағы гетерозиготалардың үлесі

2. доминантты фенотипті, кездейсоқ таңдалған екі особь некесінен рецессивті белгілі ұрпақ тууының ықтималдығы

40-тапсырма · Сәйкестендіру · 2 балл

Зертхана міндеттері мен оларды шешуге жарамды әдістер арасындағы сәйкестікті анықтаңыз.

Әр жол үшін нұсқаны таңдаңыз

1. секвенирлеуден кейін бактериядан белгісіз белок гені табылған; ұқсас тізбектері бар организмдерді табу және белоктың қызметін болжау қажет

2. диагностика үшін қоздырғыштың бір антигеніне бірдей антиденелердің шексіз көзін алу қажет