Табиғи-аумақтық кешендер

Талдау

Географиялық қабықтың жалпы заңдылықтары — оған тұтастай тән қасиеттер. Тұтастық барлық компоненттердің өзара байланысын білдіреді: біреуінің өзгеруі қалғандарының өзгеруіне әкеледі. Ырғақтылық — құбылыстардың уақыт бойынша қайталануы (тәуліктік, маусымдық, көп жылдық ырғақтар), ал зоналылық — табиғи кешендердің экватордан полюстерге қарай және таулардың етегінен шыңдарына қарай заңды түрде ауысуы. Индустрияландыру мен мелиорация — адам қызметінің нәтижелері, ал ылғалдылық — тек ауаның немесе топырақтың сипаттамасы, сондықтан олар қабықтың заңдылықтары болып табылмайды.

Талдау

Қазақстанда топырақтар табиғи белдемдерге сәйкес солтүстіктен оңтүстікке қарай алмасады: солтүстіктегі орманды дала мен далада қара топырақтар, оңтүстіктегі шөлдерде қоңыр және сұр қоңыр топырақтар орналасқан. Олардың аралығында құрғақ далалар мен шөлейттер жатыр, ал бұл белдемдерге қара қоңыр топырақтар тән. Күлгін топырақтар тайга ормандарының астында түзіледі, қызыл топырақтар мен ферраллитті топырақтар ылғалды субтропиктер мен тропиктерде кездеседі, сондықтан олар Қазақстанға тән емес.

Талдау

Антропогендік деп адамның шаруашылық қызметі нәтижесінде пайда болған ландшафт элементтерін атайды. Рифт жер қыртысының созылуы кезінде түзіледі, ал морена мен трог мұздықтың жұмысының нәтижесі болып табылады, сондықтан олардың барлығы табиғи тектес. Карьер — адам пайдалы қазбаларды ашық тәсілмен өндіру кезінде жасайтын жердегі шұңқыр. Демек, ландшафттың антропогендік элементі — карьер.

Талдау

Ылғалдану коэффициенті $K$ — жылдық жауын-шашын мөлшерінің булануға қатынасы: $K = \frac{O}{И}$. Егер $K = 1$ болса, жауатын жауын-шашын мөлшері булана алатын ылғал мөлшеріне тең. Сондықтан ылғалдану жеткілікті болып саналады, мұндай жағдай, мысалы, орманды дала үшін тән. $K > 1$ болғанда ылғалдану артық, $K < 1$ болғанда жеткіліксіз, ал мәндері өте аз болғанда тапшы болады.