Қалды: 80:00
Барлығы 40 тапсырма, 80 минут. Баллдар ҰБТ ережесі бойынша есептеледі, қорытынды мен талдауды келесі бет көрсетеді.
Жауаптар өздігінен сақталады — нұсқаға қайта оралуға болады.
Табиғи нысандар мен құбылыстарды дала жағдайында тікелей бақылауға және сипаттауға негізделген географиялық зерттеу әдісі
Оқушылар шағын өзеннің ластануын зерттеп, төрт кезеңді тізбектей орындады: 1) арна бойындағы 12 пунктте су сынамаларын алып, температурасы мен мөлдірлігін өлшеді; 2) өзеннің жоғарғы және төменгі ағысындағы нитрат мөлшерін өзара және нормативтермен салыстырды; 3) нәтижелерді өзен алабының картасхемасына әртүрлі өлшемді таңбалармен түсірді; 4) 20 жылдық бақылау қатары бойынша орташа мәндерді есептеп, үрдісті және корреляция коэффициентін бағалады. 1–4 кезеңдерге зерттеу әдістерінің қандай тізбегі сәйкес келеді?
Картаның масштабы 1 : 100 000. Картада екі пункттің арақашықтығы 4 см. Жергілікті жердегі олардың арақашықтығы
Масштабы 1:50 000 топографиялық картада жол кесіндісінің ұзындығы 6 см, ал көл 12 см² алаңды алып жатыр. Сол аумақтың басқа картасында дәл сол жол кесіндісі 1,5 см-ге тең. Екінші картада көлдің алатын ауданы қандай?
Геоақпараттық жүйеде (ГАЖ) өзендер, жолдар және аудан шекаралары бөлек тақырыптық қабаттар түрінде сақталады, оларды бір-бірінің үстіне салуға болады. Кеңістіктік деректерді ұйымдастырудың мұндай принципі қалай аталады?
Тұрақты температура қабаты жер бетінен 20 м тереңдікте орналасқан, оның температурасы +10 °C. Одан төмен температура әр 100 м сайын 3 °C-қа артады. Жер бетінен 1020 м тереңдіктегі шахта түбіндегі температура
Тау етегіндегі метеостанция теңіз деңгейінен 400 м биіктікте орналасқан, ондағы ауа температурасы +22 °C. Сол уақытта шың басында ауа температурасы −5 °C. Тропосферада температура әр 100 м сайын 0,6 °C төмендейді деп алып, шыңның абсолюттік биіктігін анықтаңыз.
Тізімдегі теңіздердің ішінде ыстық құрғақ климат белдеуінде орналасқан, өзен ағыны аз ең тұзды теңіз
Дала қауымдастығының қоректік тізбегі: астық тұқымдастар → шегіртке → бақа → жылан → жыланжегіш бүркіт. Алаңда продуценттер бір жылда жинаған энергия 80 000 кДж. Экологиялық пирамида ережесін (әр келесі трофикалық деңгейге энергияның 10 %-ы ғана өтеді) пайдаланып, тізбектің соңғы буынына жететін энергия мөлшерін анықтаңыз.
Мезорельефтің бір элементін (мысалы, төбенің беткейін) алып жатқан, топырағы мен өсімдігі біртекті ең кіші табиғи-аумақтық кешен
Құрғақ аймақтағы суармалы алқапқа су қапталмаған топырақ арналар арқылы беріледі, жырашықпен суарылады, дренаж жоқ. 15 жыл ішінде грунт суларының деңгейі жер бетінен 8 м-ден 1,5 м-ге көтерілді, олардың минералдануы 5 г/л, егістікте ақ тұзды қыртыстар пайда болды. Себеп-салдар тізбегі мен оны жою шарасы қайсысында дұрыс көрсетілген?
Геоэкологиялық зерттеудің төрт міндеті берілген: 1) ағаштардағы қына жағдайына қарай қала ауасының ластану деңгейін бағалау; 2) топырақ сынамаларындағы ауыр металдар мөлшерін зертханада аспаптармен анықтау; 3) көлдің жағалау сызығының 30 жылдағы өзгерісін ғарыштық суреттер бойынша анықтау; 4) қоршаған орта жағдайының өзгеруін бақылау үшін тұрақты пункттерде жүйелі қайталама бақылау жүргізу. 1–4 міндеттерге сәйкес әдістер қай қатарда дұрыс аталған?
Елдің халқының саны жыл басында 20 млн адам болды. Жыл ішінде 300 мың адам дүниеге келді, 100 мың адам қайтыс болды, елге 40 мың иммигрант келді, шетелге 60 мың эмигрант кетті. Халықтың жыл ішіндегі жалпы өсімін жыл басындағы санға шаққандағы пайызбен анықтаңыз.
Сарқылмайтын табиғи ресурс
Елдің халқы 20 млн адам, экономикалық белсенді халық 9 млн адам, оның 8,55 млн адамы экономикада жұмыспен қамтылған. Елдегі жұмыссыздық деңгейі
Кестеде төрт елдегі халықтың жұмыспен қамтылу құрылымы берілген (жұмыспен қамтылғандар санының %-ымен).1-ел: ауыл шаруашылығы 3, өнеркәсіп 18, қызмет көрсету саласы 79.2-ел: ауыл шаруашылығы 60, өнеркәсіп 15, қызмет көрсету саласы 25.3-ел: ауыл шаруашылығы 28, өнеркәсіп 30, қызмет көрсету саласы 42.4-ел: ауыл шаруашылығы 8, өнеркәсіп 35, қызмет көрсету саласы 57.Экономикасының құрылымы постиндустриалды ел мен аграрлы ел қай нұсқада дұрыс көрсетілген?
Кестеде үш елдің бір жылдағы көрсеткіштері берілген. Альфа елі: ЖІӨ 480 млрд АҚШ доллары, халқы 12 млн адам, экспорты 192 млрд АҚШ доллары. Бета елі: ЖІӨ 1800 млрд АҚШ доллары, халқы 90 млн адам, экспорты 360 млрд АҚШ доллары. Гамма елі: ЖІӨ 900 млрд АҚШ доллары, халқы 30 млн адам, экспорты 135 млрд АҚШ доллары. Жан басына шаққандағы ЖІӨ ең көп елдің экспорт квотасы (экспорттың ЖІӨ-ге қатынасы) тең
Біртұтас ішкі нарығы мен біртұтас кедендік аумағы бар мемлекеттер бірлестігі геоэкономикалық интеграцияның мына түріне жатады:
Федеративтік аумақтық құрылымы бар және монархиялық басқару нысанындағы мемлекет
Египет, Алжир және Марокко құрамына кіретін дүниежүзілік аймақ
Елдерді ұқсас белгілері бойынша (мысалы, жан басына шаққандағы ЖІӨ деңгейі бойынша) топтарға біріктіру арқылы салыстыру әдісі
Екі елді салыстырмалы (меншікті) көрсеткіштер әдісімен салыстырады. X елі: халқы 20 млн адам, ауданы 500 мың км², ЖІӨ 400 млрд АҚШ доллары. Y елі: халқы 80 млн адам, ауданы 600 мың км², ЖІӨ 1200 млрд АҚШ доллары. Қандай қорытынды дұрыс?
Саяси, экономикалық және әскери ықпалы жағынан әлемдік саясатқа шешуші әсер ететін мемлекет қалай аталады?
Х. Маккиндердің геосаяси теориясы бойынша әлемдік үстемдікке жетудің негізгі аймағы –
Жаһандық жылынуға қарсы күресу үшін дамыған елдердің парниктік газдар шығарындыларын азайту жөніндегі міндеттемелерін бекіткен халықаралық құжат қалай аталады?
«Жас географ» мектеп үйірмесі Азия субөңірлерін БҰҰ статистикасында қабылданған схема бойынша зерттеді: Орталық, Шығыс, Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік Азия. Субөңірлер географиялық орналасуының жақындығына, тарихы мен мәдениетінің ортақтығына, сондай-ақ елдер арасындағы шаруашылық байланыстарына қарай бөлінеді. Үйірме дөңгелектелген деректер бойынша жиынтық құрастырды. Орталық Азия: ауданы 4 млн км², халқы 80 млн адам. Оңтүстік Азия: ауданы 5 млн км², халқы 2 000 млн адам. Оңтүстік-Шығыс Азия: ауданы 4,5 млн км², халқы 675 млн адам. Шығыс Азия: ауданы 12 млн км², халқы 1 560 млн адам. Үйірменің сипаттамасында былай делінген: Орталық Азияның барлық елдері мұхиттан алыс орналасқан және оған тікелей шыға алмайды, сондықтан олардың сыртқы саудасы көрші елдер арқылы транзитке тәуелді. Оңтүстік-Шығыс Азия материктік бөліктен (Үндіқытай түбегі) және көптеген аралдардан тұрады, ал өңірдің маңызды теңіз жолы Малакка бұғазы арқылы өтеді. Оңтүстік Азияға жазда нөсер жаңбыр жауатын муссонды климат және күріш өсіретін ірі өзендердің құнарлы жазықтары тән.
Үйірме деректері бойынша Оңтүстік-Шығыс Азияның халық тығыздығы неге тең?
Үйірме деректері бойынша есептесек, субөңірлер халық тығыздығының кему реті бойынша қалай орналасады?
Мәтінге сәйкес, Азия субөңірлерін бөлудің негізінде қандай белгілер жатыр?
Үйірме Орталық Азияның географиялық орналасуының қандай ерекшелігін сипаттады және ол қандай салдарға әкеледі?
Үйірме сипаттамасы бойынша Оңтүстік Азияға табиғи жағдайлар мен кәсіптердің қандай үйлесімі тән?
География мамандарының тобы 20 жыл бойы Іле Алатауындағы мұздықтың шегінуін зерттеп келеді. Мұздық жанындағы тұрақты бекетте күн сайын ауа температурасын және мұздың еру жылдамдығын өлшейді. Мұздықтың жиегінің 1960 жылғы карталардағы орнын қазіргі ғарыштық түсірілімдердегі орнымен салыстырады. Математикалық модель бойынша болжам жасамаған, халыққа сауалнама жүргізбеген, мұз үлгілерін бұрғыламаған. Зерттеуде қолданылған жалпығеографиялық әдіс(тер):
Әлеуметтік-экономикалық ресурстарға жататын ресурс(тар)
Талдаушы 1990 және 2020 жылдардағы әлем бойынша шамамен алынған деректерді салыстырды. Әлемдік экспорттың әлемдік ЖІӨ-ге қатынасы 19 %-дан 28 %-ға дейін өсті. Әлемдік ЖІӨ-дегі қызмет көрсету саласының үлесі 60 %-дан 65 %-ға артты, ал ауыл шаруашылығының үлесі 6 %-дан 4 %-ға азайды. Интернет пайдаланушыларының саны халықтың пайыздық үлесінен 60 %-ына дейін өсті. Осы көрсеткіштер бейнелейтін дүниежүзі шаруашылығы дамуының үдеріс(тер)і:
Талдаушы 12 елді салыстырады. Ол жан басына шаққандағы ЖІӨ, күтілетін өмір сүру ұзақтығы және сауаттылық деңгейі туралы деректерді жинап, оларды ортақ кестеге біріктірді. Осы деректер бойынша әр ел үшін интегралдық индексті есептеп, елдерді индекстің кемуі бойынша орналастырды және индекс мәніне қарай төрт топқа бөлді. Ол карта салмады, елдердің қалыптасу тарихын зерттемеді, сарапшылардан сауалнама алмады. Талдаушы қолданған елдерді салыстыру әдіс(тер)і:
Британ географы Х. Маккиндер XX ғасырдың басында әлемдегі үстемдік Еуразияның теңіз жиектерін емес, оның ішкі бөлігін бақылауға байланысты деген теория ұсынды. Осы теорияға қатысты қағида(лар) мен ұғым(дар):
Сипаттама мен әдісті немесе зерттеушіні сәйкестендіріңіз
Әр жол үшін нұсқаны таңдаңыз
1. Көпжылдық өзгерістерді анықтау үшін мұздықтанушылар Түйіқсу мұздығының бір алаңында жыл сайын бір мезгілде мұздың массалық балансын, ауа температурасы мен жауын-шашынды өлшейді
2. 1870–1880 жылдары Орталық Азияға төрт экспедиция жасаған, Лобнор көлін сипаттаған және жабайы жылқыны алғаш рет ғылыми сипаттаған орыс саяхатшысы
Картадағы кесінді мен жердегі нақты қашықтықтың сәйкестігін анықтаңыз
1. масштабы 1:500 000 картадағы 4 см кесінді
2. масштабы 1:2 000 000 картадағы 3 см кесінді
Геоинформатика ұғымы мен оның сипаттамасының сәйкестігін анықтаңыз
1. ГАЖ (географиялық ақпараттық жүйе)
2. Жерді қашықтықтан зондтау
Литосфералық плиталар шекарасындағы жағдай мен сол аймақта қалыптасатын рельеф нысанын сәйкестендіріңіз
1. мұхиттық плитаның материктік плита астына сүңгуі (Наска және Оңтүстік Америка плиталары)
2. екі материктік плитаның жақындап соқтығысуы (Үндістан және Еуразия плиталары)
Геосаяси жағдай мен оған сәйкес келетін ұғымды сәйкестендіріңіз
1. бір-бірімен қарсыласатын екі держава арасында орналасып, олардың тікелей қақтығысу қаупін азайтатын мемлекет
2. Лесото толығымен ОАР аумағымен қоршалған және теңізге шыға алмайды