Қалды: 80:00
Барлығы 40 тапсырма, 80 минут. Баллдар ҰБТ ережесі бойынша есептеледі, қорытынды мен талдауды келесі бет көрсетеді.
Жауаптар өздігінен сақталады — нұсқаға қайта оралуға болады.
Географ көл ауданының қысқаруын зерттейді. Бірінші кезеңде ол көлдің 1990 және 2020 жылдардағы ғарыштық суреттерін салыстырады. Екінші кезеңде бір реттік экспедиция барысында жағалауда тереңдікті өлшеп, су сынамаларын алады. Географиялық зерттеудің қандай әдістері қолданылған?
Қазақстанның тақырыптық картасын жасау үшін төрт құбылысты бейнелеудің тәсілдері таңдалды: 1) сайғақтың мекендейтін аймағы; 2) мұнай кен орындары (нүктелік объектілер); 3) облыстар бойынша халықтың орташа тығыздығы; 4) Каспий теңізінің ағыстары. 1–4 құбылыстарға сәйкес бейнелеу тәсілдерін ретімен дұрыс көрсеткен қатарды анықтаңыз.
Геоақпараттық жүйеде ферма салуға арналған учаскені таңдайды. Талаптар: өзеннен қашықтық кемінде 500 м, бетінің еңісі 5°-тан аспауы, жерді пайдалану түрі — жайылым. Үш қабат бар: өзендер (сызықтар), еңістер (растр), жерді пайдалану (полигондар). Кеңістіктік операциялардың қай реттілігі дұрыс?
Геоақпараттық жүйеде (ГАЖ) өзендер, жолдар және аудан шекаралары төбелерінің координаттарымен берілген сызықтар мен көпбұрыштар жиыны түрінде сақталады. Деректердің мұндай моделі қалай аталады?
Қазақстан аумағының басым бөлігі орналасқан литосфералық плита
1 м³ ауадағы су буының ең көп мүмкін мөлшері (г/м³): +20 °C кезінде — 17,3; +15 °C кезінде — 12,8; +10 °C кезінде — 9,4; +5 °C кезінде — 6,8; 0 °C кезінде — 4,8. Температурасы +20 °C ауада 6,8 г/м³ су буы бар. Осы ауаның салыстырмалы ылғалдылығын (бүтінге дейін дөңгелектеп) және салқындаған кезде будың конденсациясы басталатын температураны (шық нүктесін) анықтаңыз.
Өзен бастауын көлден алып, теңізге құяды. Өзеннің суын жинайтын жер бетінің бөлігі қалай аталады?
В.И. Вернадскийдің биосфера заты туралы ілімі бойынша дала ойпатында тірі сексеуіл, ежелгі теңіз моллюскілерінің қабықшаларынан түзілген ақтастың бір түрі — қабықшатас, топырақ және базальт жартас кездеседі. Осы нысандардың биосфера заты түрлері бойынша дұрыс бөлінуін көрсетіңіз.
Өзара байланысқан бірнеше фациядан тұратын табиғи-аумақтық кешен (мысалы, беткейлері мен табаны бар жыра) қалай аталады?
Дала аймағында егістіктер еңіс бойымен жыртылып, астық жиналғаннан кейін өсімдік жамылғысыз қалдырылды. Көктемде беткейлерде жыралар пайда болды, ал жазда қатты желдер топырақтың үстіңгі қабатын ұшырды. Жерлердің тозуының қандай түрі байқалады және оны болдырмау үшін қандай шара неғұрлым қолайлы?
Қоршаған ортаның жай-күйін бір пунктерде көрсеткіштерін үнемі өлшеп отыру арқылы бақылауға негізделген геоэкологиялық зерттеу әдісі
Халық санының өсімінің дәстүрлі (екінші) типінің белгісі
X елінде темір кенінің барланған қоры 24 млрд т, жылдық өндірісі 0,8 млрд т, халқы 40 млн адам. Y елінде қоры 15 млрд т, жылдық өндірісі 0,3 млрд т, халқы 20 млн адам. Осы елдердің темір кенімен қамтамасыз етілуі туралы қай қорытынды дұрыс?
Елдің халқының білім, денсаулық және табыс деңгейімен қамтамасыз етілуін сипаттайтын көрсеткіш — бұл
Дүниежүзілік шаруашылықтың үшінші (қызмет көрсету) секторына жататын сала
Кестеде төрт елдің бір жылдағы көрсеткіштері берілген: ЖІӨ (млрд долл.) және халық саны (млн адам). А елі: 450 және 15; Б елі: 1800 және 90; В елі: 960 және 24; Г елі: 2400 және 80. Қай елдің жан басына шаққандағы ЖІӨ-сі ең жоғары және оның мәні қандай?
Ірі трансұлттық корпорациялардың бас кеңселері мен әлемнің жетекші қаржы нарықтары шоғырланған геоэкономикалық күштің әлемдік орталығы
Үш топ ел экономикалық интеграцияның әртүрлі сатысында тұр. Бірінші топта елдер өзара саудада баждарды жойған, бірақ үшінші елдерге қатысты тарифті әрқайсысы өзі белгілейді. Екінші топта баждар жойылып, бірыңғай сыртқы кедендік тариф енгізілген, ал жұмыс күші мен капиталдың қозғалысы шектеулі. Үшінші топта бірыңғай тариф әрекет етеді, тауарлар, қызметтер, капитал мен жұмыс күші еркін жылжиды, бірақ ортақ валюта және ортақ экономикалық саясат жоқ. Интеграция сатыларының қай қатары топтарға ретімен сәйкес келеді?
Қай қатардағы барлық мемлекеттердің теңізге және Дүниежүзілік мұхитқа шығатын жолы жоқ?
Мемлекет үш белгімен сипатталады: 1) федеративті мемлекеттік құрылым; 2) басқару нысаны — монархия; 3) бүкіл аумағы Оңтүстік жарты шарда орналасқан. Қай ел осы үш белгінің бәріне сәйкес келеді?
Дүниежүзілік аймақ мына белгілермен сипатталады: 1) халқы 200 млн адамнан асатын екі ел орналасқан; 2) аймақ мемлекеттерінің бірі Үнді мұхитының атолдарында орналасқан және Азиядағы аумағы ең шағын ел болып табылады; 3) аймақ солтүстіктен Азияның қалған бөлігінен ең биік тау жүйелерімен бөлінген; 4) САРК өңірлік ұйымы жұмыс істейді. Аймақты атаңыз.
Елдерді бір көрсеткіштің (мысалы, аумағының ауданы) кему ретімен тізбектей орналастыру арқылы салыстыру әдісі қалай аталады?
«Геосаясат» терминін ғылыми айналымға енгізген швед ғалымы
Озон қабатының бұзылуы деген ғаламдық мәселені шешуге бағытталған 1987 жылғы халықаралық келісім
Жаһандық жылынуды шектеу және парниктік газдар шығарындыларын қысқарту мақсатында 2015 жылы қабылданған халықаралық келісім
Мектептің географиялық клубы шағын таулы көлді және оның төңірегін зерттеу жайлы жоба дайындады. Жетекші жалпығеографиялық әдістердің бір-бірін толықтыратынын түсіндірді. Далалық (экспедициялық) әдіс — бұл жергілікті жерде тікелей бақылау және өлшеу жүргізу. Салыстырмалы-географиялық әдіс — бұл нысандар мен аумақтардың ұқсастығы мен айырмашылығын анықтау үшін оларды салыстыру. Статистикалық әдіс — бұл сандық деректерді өңдеу. Тарихи әдіс — бұл нысанның уақыт бойынша өзгерісін зерттеу. Жоба үшін балалар шілде айында көлдің екі учаскесінде судың температурасын өлшеді: ағын құятын солтүстік жағалауда — 12 °C, ал оңтүстіктегі таяз жерде — 20 °C. Клуб мұрағатынан шілде айындағы су деңгейі туралы су өлшегіш рейка бойынша алынған деректер алынды: 2012 ж. — 150 см, 2016 ж. — 138 см, 2020 ж. — 126 см, 2024 ж. — 114 см. Жетекші зерттеушілер туралы да әңгімеледі. 1856–1857 жылдары Петр Семенов-Тян-Шанский Тянь-Шаньға экспедицияға қатысып, бұл таулардың бедері, мұздықтары және өсімдіктері туралы деректер жинады. Шоқан Уәлиханов 1856 жылы Ыстықкөлге экспедицияға қатысып, күнделік жүргізді, сызба суреттер салды, ал 1858–1859 жылдары Қашғарияда болып, бұл өлке туралы сипаттама қалдырды. Александр Гумбольдт 1799–1804 жылдары Оңтүстік Америка бойынша саяхат жасап, әртүрлі биіктіктегі климат пен өсімдіктерді салыстырды.
Көлдің екі учаскесіндегі су температурасының айырмасы неге тең және осы учаскелерді салыстыру кезінде мұндай айырмашылықты қай әдіс анықтауға мүмкіндік береді?
Егер 2012–2024 жылдардағыдай өзгеріс үрдісі сақталса, 2028 жылғы шілдедегі су деңгейі қандай болады?
Мәтінде сипатталған кімнің жұмысы зерттеу тәсілі жағынан көлдің екі учаскесіндегі су температурасын салыстыруға ұқсас?
Мәтін бойынша зерттеушілердің жұмыс істеген уақыты туралы қай пікір дұрыс?
Жоба қатысушыларының әрекеті мен әдіс арасындағы қай сәйкестік дұрыс көрсетілген?
Гидролог Қазақстан өзендерін бассейндері бойынша салыстырады. Ол суы Әлемдік мұхитқа жетпей, Каспий, Арал теңіздері немесе Балқаш көлі сияқты ағынсыз су айдындарында аяқталатын өзендерді таңдайды. Ішкі ағын бассейніне жататын өзен(дер):
Елде пайдалы қазбалардың барланған қоры мен жылдық өндіру көлемі белгілі. Табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу деп қордың жылдық өндіру көлеміне қатынасын (жылмен) айтады, өндіру қарқыны өзгермейді деп алынады. Қамтамасыз етілуі 50 жылдан асатын ресурс(тар):
Геоэкономика ғылым және халықаралық қатынастар саласы ретінде сипатталатын белгі(лер)
Монархиялық басқару нысанындағы ел(дер)
Халықаралық құжат немесе ұйым мен ол шешуге бағытталған ғаламдық проблеманың дұрыс сәйкестігі(-тері)
ГАЖ-дегі кеңістіктік талдау міндеті мен оны шешетін операцияның сәйкестігін анықтаңыз
Әр жол үшін нұсқаны таңдаңыз
1. Апат қаупін бағалау үшін ГАЖ-де газ құбырының сызығынан 2 км-ден артық емес қашықтықтағы аумақтың полигонын алу керек
2. Ауа температурасы 15 метеостанцияда өлшенген, осы нүктелер бойынша бүкіл облыс үшін мәндердің үздіксіз бетін құру керек
Рельеф түрі мен Қазақстанның географиялық объектісі арасындағы сәйкестікті анықтаңыз
1. аласа таулар
2. үстірт
Жазық өзен алабының ауданы 2000 км², сағасындағы судың орташа көпжылдық шығыны 20 м³/с, жылдық жауын-шашын мөлшері 630 мм. Жылды 365 тәулік, 1 м³ = 1000 л деп алыңыз. Гидрологиялық көрсеткіш пен оның мәнін сәйкестендіріңіз.
1. өзеннің ағын модулі
2. алаптың ағын коэффициенті
Бастапқы деректер мен көрсетілген трофтық деңгейдегі энергияның сәйкестігін анықтаңыз. Әрбір келесі трофтық деңгейге энергияның 10 %-ы ғана өтеді деп алыңыз.
1. продуценттер 20 000 кДж жинақтады; екінші ретті консументтер (жыртқыштар) деңгейіндегі энергия
2. продуценттер 5 000 кДж жинақтады; бірінші ретті консументтер (өсімдікқоректілер) деңгейіндегі энергия
Геоэкологиялық зерттеу міндетін оны шешетін әдіспен сәйкестендіріңіз
1. ағынды су төгудің әртүрлі көлемінде өзендегі ластаушы заттың таралуын формулалар бойынша есептеп, судың күйін болжау
2. құрғап бара жатқан көл ауданының өзгерісін әртүрлі жылдардағы ғарыштық суреттер бойынша анықтау