Мектептің географиялық клубы шағын таулы көлді және оның төңірегін зерттеу жайлы жоба дайындады. Жетекші жалпығеографиялық әдістердің бір-бірін толықтыратынын түсіндірді. Далалық (экспедициялық) әдіс — бұл жергілікті жерде тікелей бақылау және өлшеу жүргізу. Салыстырмалы-географиялық әдіс — бұл нысандар мен аумақтардың ұқсастығы мен айырмашылығын анықтау үшін оларды салыстыру. Статистикалық әдіс — бұл сандық деректерді өңдеу. Тарихи әдіс — бұл нысанның уақыт бойынша өзгерісін зерттеу. Жоба үшін балалар шілде айында көлдің екі учаскесінде судың температурасын өлшеді: ағын құятын солтүстік жағалауда — 12 °C, ал оңтүстіктегі таяз жерде — 20 °C. Клуб мұрағатынан шілде айындағы су деңгейі туралы су өлшегіш рейка бойынша алынған деректер алынды: 2012 ж. — 150 см, 2016 ж. — 138 см, 2020 ж. — 126 см, 2024 ж. — 114 см. Жетекші зерттеушілер туралы да әңгімеледі. 1856–1857 жылдары Петр Семенов-Тян-Шанский Тянь-Шаньға экспедицияға қатысып, бұл таулардың бедері, мұздықтары және өсімдіктері туралы деректер жинады. Шоқан Уәлиханов 1856 жылы Ыстықкөлге экспедицияға қатысып, күнделік жүргізді, сызба суреттер салды, ал 1858–1859 жылдары Қашғарияда болып, бұл өлке туралы сипаттама қалдырды. Александр Гумбольдт 1799–1804 жылдары Оңтүстік Америка бойынша саяхат жасап, әртүрлі биіктіктегі климат пен өсімдіктерді салыстырды.
Көлдің екі учаскесіндегі су температурасының айырмасы неге тең және осы учаскелерді салыстыру кезінде мұндай айырмашылықты қай әдіс анықтауға мүмкіндік береді?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- B8 °C; салыстырмалы-географиялық
Талдау
Температура айырмасы 20 − 12 = 8 °C. Айырмашылықты анықтау үшін көлдің екі учаскесін салыстыру — салыстырмалы-географиялық әдіс. «Тарихи» әдіс уақыт бойынша өзгерісті зерттейді, ал «16 °C» — екі температураның орташасы, айырма емес; «32 °C» — температуралардың қосындысы.