Адамзаттың жаһандық проблемалары

2 тапсырма талдаумен · «Мемлекеттер мен қалалар. Әлеуметтік қарым-қатынас» бөлімі

  • Мәтін бойынша · орташа

    Жер бетінің шамамен 70 %-ын су алып жатыр, бірақ ішуге жарамды тұщы су өте аз. Судың шамамен 97 %-ы – тұзды мұхиттар мен теңіздер. Қалған 3 %-дың көп бөлігі мұздықтар мен мәңгі қарда сақталған, ал өзендер мен көлдерде және жерасты қабаттарында тек шағын үлесі ғана бар. Планета халқы өсіп келеді, соған қарай ауыл шаруашылығында, өнеркәсіпте және тұрмыста су тұтыну да артуда. Ауыл шаруашылығы, атап айтқанда егістікті суару, өндірілетін тұщы судың шамамен 70 %-ын пайдаланады. БҰҰ деректері бойынша, екі миллиардтан астам адам су жетіспейтін елдерде тұрады. Мәселе әсіресе құрғақ аймақтарда өткір тұр. Мысалы, Арал теңізі: мақта алқаптарын суару үшін Әмудария мен Сырдария өзендерінен су көп алынғандықтан, теңіз бірнеше онжылдықта көлемінің басым бөлігін жоғалтты. Балықшылар елді мекендері жағадан алыс қалды, айналадағы климат құрғақтау болды. Ғалымдар мәселені бірнеше жолмен шешу керек деп есептейді: суды үнемді жұмсайтын тамшылатып суаруды енгізу, ағын суды тазартып, қайта пайдалану, өзендерді ластанудан қорғау. Адамдарда суға ұқыпты қарым-қатынас тәрбиелеу де маңызды: шүмекті жауып қою, ағып тұрған құбырларды жөндеу. Дегенмен бір өзеннің бойында орналасқан елдер судың әділ бөлінуі туралы өзара келіспесе, жеке шаралар көмектеспейді.

    Мәтінде аталған шаралардың қайсысы ең көп су жұмсайтын салада су шығынын барынша азайтады?

    1. Aегістікті тамшылатып суару
    2. Bтұрмыста шүмекті жауып қою
    3. Cағып тұрған құбырларды жөндеу
    4. Dөзендерді ластанудан қорғау
    Жауап пен талдауды көрсету

    Дұрыс жауап

    • Aегістікті тамшылатып суару

    Талдау

    Мәтін бойынша тұщы судың ең көбін, шамамен 70 %-ын, ауыл шаруашылығы, атап айтқанда егістікті суару пайдаланады. Аталған шаралардың ішінде тек тамшылатып суару суаруға қатысты және мәтінде суды үнемді жұмсайтыны айтылған. Шүмекті жабу мен құбыр жөндеу тұрмысқа қатысты, ал өзендерді қорғау су шығынын азайтпайды.

    1600-тапсырманы ашу

  • Мәтін бойынша · жеңіл

    Жер бетінің шамамен 70 %-ын су алып жатыр, бірақ ішуге жарамды тұщы су өте аз. Судың шамамен 97 %-ы – тұзды мұхиттар мен теңіздер. Қалған 3 %-дың көп бөлігі мұздықтар мен мәңгі қарда сақталған, ал өзендер мен көлдерде және жерасты қабаттарында тек шағын үлесі ғана бар. Планета халқы өсіп келеді, соған қарай ауыл шаруашылығында, өнеркәсіпте және тұрмыста су тұтыну да артуда. Ауыл шаруашылығы, атап айтқанда егістікті суару, өндірілетін тұщы судың шамамен 70 %-ын пайдаланады. БҰҰ деректері бойынша, екі миллиардтан астам адам су жетіспейтін елдерде тұрады. Мәселе әсіресе құрғақ аймақтарда өткір тұр. Мысалы, Арал теңізі: мақта алқаптарын суару үшін Әмудария мен Сырдария өзендерінен су көп алынғандықтан, теңіз бірнеше онжылдықта көлемінің басым бөлігін жоғалтты. Балықшылар елді мекендері жағадан алыс қалды, айналадағы климат құрғақтау болды. Ғалымдар мәселені бірнеше жолмен шешу керек деп есептейді: суды үнемді жұмсайтын тамшылатып суаруды енгізу, ағын суды тазартып, қайта пайдалану, өзендерді ластанудан қорғау. Адамдарда суға ұқыпты қарым-қатынас тәрбиелеу де маңызды: шүмекті жауып қою, ағып тұрған құбырларды жөндеу. Дегенмен бір өзеннің бойында орналасқан елдер судың әділ бөлінуі туралы өзара келіспесе, жеке шаралар көмектеспейді.

    БҰҰ деректері бойынша, қанша адам су жетіспейтін елдерде тұрады?

    1. Aбір миллиардқа жуық адам
    2. Bадамзаттың шамамен 70 %-ы
    3. Cадамзаттың шамамен 3 %-ы
    4. Dекі миллиардтан астам адам
    Жауап пен талдауды көрсету

    Дұрыс жауап

    • Dекі миллиардтан астам адам

    Талдау

    Мәтінде: «БҰҰ деректері бойынша, екі миллиардтан астам адам су жетіспейтін елдерде тұрады» делінген. «70 %» ауыл шаруашылығы пайдаланатын су үлесіне, «3 %» Жердегі тұщы су үлесіне қатысты. «Бір миллиардқа жуық» деген дерек мәтінде жоқ.

    1597-тапсырманы ашу