Химия пәнінен № 2653 тапсырма: 15 (V) топ элементтері және оның қосылыстары

15 (V) топ элементтері және оның қосылыстарыМәтін бойынша · жеңіл

Егіншілікте азот пен фосфор. Азот пен фосфор — 15 (V) топ элементтері, өсімдіктерге қажетті. Ауадағы азот $\ce{N2}$ молекуласындағы берік үштік байланысқа байланысты белсенділігі төмен, сондықтан өсімдіктер оны тек қосылыстар құрамында ғана сіңіреді. Өнеркәсіпте аммиакты азот пен сутектен синтездейді: $\ce{N2 + 3H2 <=> 2NH3}$. Азот қышқылын аммиакты платина катализаторында тотықтыру арқылы алады: $\ce{4NH3 + 5O2 -> 4NO + 6H2O}$; одан кейін түссіз $\ce{NO}$ қоңыр $\ce{NO2}$ дейін тотығады, ол сумен және оттекпен әрекеттесіп $\ce{HNO3}$ түзеді. Бірдей жағдайда газдардың көлемдері реакция теңдеуіндегі коэффициенттер қатынасындай болады. Азотты тыңайтқыштар — аммиак селитрасы $\ce{NH4NO3}$, карбамид $\ce{CO(NH2)2}$, аммоний сульфаты $\ce{(NH4)2SO4}$ және калий нитраты $\ce{KNO3}$. Фосфорлы тыңайтқыш қарапайым суперфосфатты кальций фосфатынан алады: $\ce{Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 -> Ca(H2PO4)2 + 2CaSO4}$. Аммоний иондары сілтімен қыздырғанда өткір иісті аммиак бөледі; сульфат-иондары $\ce{Ba^{2+}}$ иондарымен ақ $\ce{BaSO4}$ тұнбасын береді, ал нитраттар мұндай тұнба бермейді. Ақ фосфор улы, ауада өздігінен тұтанады, суда ерімейді, сондықтан оны су астында сақтайды. Қызыл фосфор улы емес, қалыпты температурада ауада тұтанбайды. Салыстырмалы атомдық массалар: H — 1, C — 12, N — 14, O — 16, P — 31, S — 32, Ca — 40, K — 39.

Ақ фосфорды су астында сақтайды, себебі ол

1. Aсумен қатты әрекеттесіп, сутек бөледі
2. Bсуда еріп, улылығын жояды
3. Cсу астында улы емес қызыл фосфорға айналады
4. Dауада өздігінен тұтанады, суда ерімейді