1836-1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы қазақтардың көтерілісі (себептері, негізгі кезеңдері мен шайқастары)

3 тапсырма талдаумен · «Жаңа заман» бөлімі

Бір жауап · жеңіл
1836–1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы көтерілістің басшысы, оның ақын серігі және көтерілісшілердің негізгі талабы (ретімен) дұрыс көрсетілген нұсқаны таңдаңыз.
1. AМахамбет Өтемісұлы; Исатай Тайманов; хан мен билеуші топ тартып алған жайылымдарды қайтару
2. BИсатай Тайманов; Махамбет Өтемісұлы; хан мен билеуші топ тартып алған жайылымдарды қайтару
3. CЖоламан Тіленшіұлы; Махамбет Өтемісұлы; хан мен билеуші топ тартып алған жайылымдарды қайтару
4. DИсатай Тайманов; Махамбет Өтемісұлы; Ордаға Ресей империясының құрамына кіруді талап ету
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап
- BИсатай Тайманов; Махамбет Өтемісұлы; хан мен билеуші топ тартып алған жайылымдарды қайтару
Талдау
Көтерілісті батыр Исатай Тайманов басқарды, ал оның жақын серігі ақын әрі батыр Махамбет Өтемісұлы болды. Сондықтан «Махамбет Өтемісұлы; Исатай Тайманов; ...» нұсқасы қате: рөлдер ауыстырылып қойған. Жоламан Тіленшіұлы бұрынырақ әрекет етті және бұл көтерілісті басқармады, сондықтан «Жоламан Тіленшіұлы; Махамбет Өтемісұлы; ...» сәйкес келмейді. Негізгі себеп — жерлердің Жәңгір хан мен билеуші топқа бекітілуі, соның салдарынан қарапайым қазақтар жайылымынан айрылды, сондықтан жайылымдарды қайтару талабы дұрыс. Орда Ресей құрамына 1801 жылы-ақ кірген, сондықтан «Ордаға Ресей империясының құрамына кіруді талап ету» көтерілістің талабы бола алмайды. Дұрыс жауап — «Исатай Тайманов; Махамбет Өтемісұлы; хан мен билеуші топ тартып алған жайылымдарды қайтару».
1126-тапсырманы ашу
Бір жауап · орташа
1836–1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы көтерілістің басты себебін, жетекшілерін және қорытындысын дұрыс көрсеткен нұсқаны таңдаңыз.
1. AЖәңгір хан мен сұлтандардың жайылымдарды тартып алуы; Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісов; көтеріліс басылды, Исатай 1838 жылы қаза тапты
2. B1822 жылы округтік басқару жүйесінің енгізілуі; Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісов; көтеріліс басылды, Исатай 1838 жылы қаза тапты
3. CЖәңгір хан мен сұлтандардың жайылымдарды тартып алуы; Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісов; Жәңгір хан биліктен алынды, жерлер қайтарылды
4. DЖәңгір хан мен сұлтандардың жайылымдарды тартып алуы; Кенесары Қасымов пен Саржан Қасымов; көтеріліс басылды, Исатай 1838 жылы қаза тапты
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап
- AЖәңгір хан мен сұлтандардың жайылымдарды тартып алуы; Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісов; көтеріліс басылды, Исатай 1838 жылы қаза тапты
Талдау
1-қадам. Көтерілістің басты себебі қарапайым қазақтардың жайылымының тарылуы болды: ең жақсы жерлерді Жәңгір хан мен оған бағынышты сұлтандар иемденді, ал Орал казак әскерімен шектесу шебі көшіп-қонуға кедергі келтірді. 2-қадам. Көтерілісті Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісов бастады. Кенесары мен Саржан Қасымовтар басқа қозғалыстармен байланысты, сондықтан бұл нұсқа дұрыс емес. 3-қадам. 1822 жылғы округтік жүйе Орта жүзде енгізілді, ол Бөкей ордасындағы көтерілістің себебі емес. 4-қадам. Хан биліктен алынған жоқ, жерлер қайтарылмады: көтерілісті патша әскері мен хан күштері басты, Исатай 1838 жылы қаза тапты. Дұрыс жауап: жайылымдарды тартып алу, жетекшілері Исатай мен Махамбет, көтерілістің басылуы көрсетілген нұсқа.
1125-тапсырманы ашу
Бір жауап · орташа
1836–1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы қазақтардың көтерілісіне қатысты дұрыс тұжырымды таңдаңыз.
1. AСебебі — Верный бекінісінің салынуы; басшылары — Кенесары Қасымұлы мен Наурызбай, шешуші шайқасы — Орбұлақ
2. BКөтеріліс 1838 жылы Исатай Таймановтың қаза болуынан кейін басталып, хан әскерлерін жеңумен аяқталды
3. CСебебі — Сібір қырғыздары туралы 1822 жылғы жарғының енгізілуі; басшылары — Жоламан Тіленшіұлы мен Саржан Қасымұлы
4. DСебебі — Жәңгір хан мен ақсүйектердің жайылымдарды тартып алуы; басшылары — Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісұлы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап
- DСебебі — Жәңгір хан мен ақсүйектердің жайылымдарды тартып алуы; басшылары — Исатай Тайманов пен Махамбет Өтемісұлы
Талдау
Бөкей ордасындағы көтеріліс жер тапшылығынан туды: Жәңгір хан мен рулық ақсүйектер ең жақсы жайылымдарды иемденді, ал патша әкімшілігі көшіп-қонуды шектеп, салықты арттырды. Көтерілісшілерді Исатай Тайманов пен ақын-батыр Махамбет Өтемісұлы бастады. Исатайдың қазасынан кейін басталды деген тұжырым қате: ол 1838 жылы Ақбұлақ шатқалындағы шайқаста көтеріліс барысында қаза тапты, ал көтеріліс жеңіспен емес, басып-жаншумен аяқталды. 1822 жылғы жарғы, Жоламан мен Саржан басқа оқиғаларға жатады. Кенесары қозғалысы 1837–1847 жылдары болды, ал Орбұлақ шайқасы XVII ғасырда өтті. Сондықтан жайылымдарды тартып алу және Исатай мен Махамбет жетекшілігі туралы тұжырым ғана дұрыс.
1124-тапсырманы ашу