1860-1870 жылдардағы ұлт-азаттық күрес (себептері мен көтеріліс барысы)

3 тапсырма талдаумен · «Жаңа заман» бөлімі

Бір жауап · орташа
1869–1870 жылдардағы отаршыл әкімшілік құжаттарында үйге салынатын салықты төлеуден бас тарту, Торғай, Орал облыстарында және Маңғыстауда бекіністер мен почта бекеттеріне шабуыл жасау, сондай-ақ көтерілісшілердің бірыңғай штабының болмауы тіркелген. Осы қозғалыстардың себептері мен сипаты туралы қандай қорытынды дұрыс?
1. AСебебі — жәрмеңке саудасының жойылуы; қозғалыс жалпықазақстандық соғысқа ұласып, жеке мемлекет құрылды
2. BСебебі — 1868 жылғы Уақытша ереже: жер қазынаға алынды, жаңа салықтар салынды; қозғалыстар стихиялы әрі бытыраңқы болды, әскер басып тастады
3. CСебебі — далада исламға тыйым салынуы; қозғалысты ғазауатқа шақыру біріктірді, нәтижесінде әскер даладан шықты
4. DСебебі — қазақтарға әскерге рекрут алу міндетінің енгізілуі; қозғалысты шыңғыстұқымды хан басқарған бірыңғай орталық жүргізді
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап
- BСебебі — 1868 жылғы Уақытша ереже: жер қазынаға алынды, жаңа салықтар салынды; қозғалыстар стихиялы әрі бытыраңқы болды, әскер басып тастады
Талдау
Үй салығынан бас тарту және бекіністерге шабуыл 1867–1868 жылдардағы реформалармен байланысты. 1868 жылғы Уақытша ереже бойынша дала жерлері мемлекет меншігі деп жарияланды, жаңа салықтар мен міндеттемелер енгізілді, басқару әскери-әкімшілік органдарға көшті. Бұл — 1860 жылдардың аяғы мен 1870 жылдардың басындағы көтерілістердің басты себебі. Бірыңғай штабтың болмауы қозғалыстың стихиялы әрі әр өңірде бытыраңқы болғанын көрсетеді, сондықтан олар жалпықазақстандық күреске ұласпады, тұрақты әскер оларды жеке-жеке басып тастады. «Рекрут міндеті» қате: ол кезде қазақтар әскерге алынбаған. «Исламға тыйым» және «ғазауат» расталмайды: себептер жер мен салық мәселесіне байланысты болған. «Жәрмеңкенің жойылуы» және «жеке мемлекет құру» себептер мен нәтижеге сай келмейді: көтерілісшілер мемлекет құруды мақсат етпеген, көтерілістер басып тасталған.
1138-тапсырманы ашу
Бір жауап · орташа
1870 жылдың көктемінде Маңғыстау түбегінде отарлық әкімшілікке қарсы көтеріліс басталды. Осы көтерілістің себебі, әлеуметтік базасы және қорытындысы туралы қай сипаттама дұрыс?
1. AСебебі – 1868 жылғы Уақытша ереже және салықтың өсуі; негізін Шығыс Қазақстандағы керей мен найман құрады; нәтижесі – Ереженің жойылуы
2. BСебебі – 1822 жылғы реформа және хан билігінің жойылуы; негізін Кіші жүздің жетіруы құрады; нәтижесі – хандықтың қалпына келтірілуі
3. CСебебі – Ташкент пен Шымкенттің басып алынуы; негізін Ұлы жүз қазақтары құрады; нәтижесі – Қоқан хандығына қосылу
4. DСебебі – 1868 жылғы Уақытша ереже, жаңа басқару тәртібі және алым-салықтың өсуі; негізін адайлар құрады; нәтижесі – әскердің басып-жаншуы, жаңа тәртіптің сақталуы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап
- DСебебі – 1868 жылғы Уақытша ереже, жаңа басқару тәртібі және алым-салықтың өсуі; негізін адайлар құрады; нәтижесі – әскердің басып-жаншуы, жаңа тәртіптің сақталуы
Талдау
1-қадам. 1870 жылғы Маңғыстау көтерілісі 1867–1868 жылдардағы реформалардан кейін салық пен басқару қатаңдаған кезеңге жатады. Оның себебі – 1868 жылғы Уақытша ереже, жаңа басқару тәртібі және алым-салықтың өсуі. 2-қадам. Әлеуметтік базасын Маңғыстауды мекендеген адай руы құрады. 3-қадам. Көтерілісті патша әскері басып-жаншыды, ал жаңа басқару және салық салу тәртібі сақталды. «1822 жылғы реформа… хандықтың қалпына келуі» нұсқасы әлдеқайда ертедегі кезеңге жатады және мұндай нәтиже болмады. «1868 жылғы Уақытша ереже… Ереженің жойылуы» нұсқасы қате: Ереже жойылған жоқ, көтеріліс Шығыс Қазақстанды қамтымады. «Ташкент пен Шымкенттің басып алынуы… Қоқан хандығы» нұсқасы қате: бұл оңтүстік өңірлердегі 1860 жылдардағы оқиғалар, Маңғыстау көтерілісінің себебі емес.
1137-тапсырманы ашу
Бір жауап · орташа
1860 жылдардың соңы – 1870 жылдардың басындағы қазақ көтерілістерінің себептері мен барысына қатысты дұрыс тұжырымды таңдаңыз.
1. AКөтерілісті Кенесары Қасымов Сырдария шебінің салынуына қарсы бастады; орталығы Бөкей Ордасы болды
2. B1868 жылғы Уақытша ереже далаға мемлекеттік жер мәртебесін беріп, салықты арттырды; көтеріліс Торғай, Орал облыстары мен Маңғыстауды қамтыды
3. C1868 жылғы Уақытша ереже қазақтарға жерді бекітті, ал сылтау салық болды; көтеріліс тек Жетісуда болды
4. DКөтерілістерді Орта жүздегі хан билігінің жойылуы тудырды; олар Торғай, Орал облыстары мен Маңғыстауды қамтыды
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап
- B1868 жылғы Уақытша ереже далаға мемлекеттік жер мәртебесін беріп, салықты арттырды; көтеріліс Торғай, Орал облыстары мен Маңғыстауды қамтыды
Талдау
1868–1870 жылдардағы көтерілістер 1867–1868 жылдардағы реформаларға жауап болды. 1868 жылғы Уақытша ереже дала жерлерін мемлекет меншігі деп жариялап, түтін салығын арттырды. Қозғалыс Торғай және Орал облыстарын, 1870 жылы Маңғыстауды қамтыды; оны тұрақты әскер басып тастады. «Көтерілістерді Орта жүздегі хан билігінің жойылуы тудырды» нұсқасы қате: ол жерде хан билігі 1822 жылы жойылған, бұл XIX ғасыр бірінші жартысындағы қозғалыстардың себебі. «1868 жылғы Уақытша ереже қазақтарға жерді бекітті» нұсқасы қате: ереже қазақтардың жерге меншік құқығын тартып алды, көтеріліс Жетісумен шектелмеді. «Көтерілісті Кенесары Қасымов бастады» нұсқасы дәуірлерді шатастырады: Кенесары қозғалысы 1837–1847 жылдарға жатады, ал Сырдария шебі 1840–1850 жылдары салынды.
1136-тапсырманы ашу