Сынақ ҰБТ: Қазақ тілі, 2-нұсқа

Тәуелдік жалғауы жалғанғанда соңғы қатаң дыбысы ұяңдайтын сөз

• Aкөз
• Bүй
• Cкітап
• Dқалам

Құрамында ерін дауысты дыбысы жоқ сөзді анықтаңыз.

• Aбала
• Bорман
• Cкөл
• Dтұз

Барлық дыбысы жуан дауыстылардан тұратын сөзді анықтаңыз.

• Aкөршілер
• Bқарындас
• Cмектеп
• Dтерезе

Дыбыс саны әріп санынан артық сөзді анықтаңыз.

• Aаяқ
• Bшеше
• Cқарындаш
• Dтау

«Жүрек» сөзі тура мағынасында қолданылған сөйлемді табыңыз.

• AЖүрегі жылып, көңілі босап кетті.
• BОның жүрегі таза, адамға қиянат жасамайды.
• CДәрігер баланың жүрегін тыңдады.
• DАлматыны еліміздің жүрегі деп атайды.

Омоним сөздер (жазылуы мен айтылуы бірдей, мағынасы әртүрлі сөздер) қатысқан сөйлемді табыңыз.

• AКішіге – ізет, үлкенге – құрмет.
• BОл ағаштың басына шығып, достарының басы болды.
• CТүс көрген бала түс ауа оянды.
• DКөпшілік алдында жылдам да шапшаң сөйлеген шәкірт жұрттың назарын аударды.

Омоним қатысқан сөйлемді көрсетіңіз.

• AИне көзі кішкентай болғандықтан, жіп өткізу қиынға соқты.
• BҚуанышты, шат-шадыман балалар мектепке асықты.
• CЖылы сөз жанды жадыратады, суық сөз жанды жабырқатады.
• DЖаз келгенде, ағам маған хат жаз деп өтінді.

Фразеологизм қатысқан сөйлемді көрсетіңіз.

• AДәрігер науқастың жүрегін тыңдап көрді.
• BБала қолындағы кітапты үстелге қойды.
• CҚиын сәтте жолдасы маған қол ұшын берді.
• DКөзілдірік тақсаң, жазуды анығырақ көресің.

Жұрнақ арқылы жасалған күрделі емес туынды зат есімі бар қатар

• Aтасжол, ақсарай, қарабасты
• Bжазушы, бақшашы, ойыншық
• Cкөзілдірік, жұмысшы, кітапхана
• Dалтынсары, жүзбасы, ақбөкен

Біріккен сөз берілген қатарды табыңыз.

• Aағайын-туыс
• Bалтын сағат
• Cқолшатыр
• Dоқушы

Құрамында сөзжасамдық жұрнақтардың саны ең көп сөзді табыңыз. (Септік, көптік, тәуелдік жалғаулары сөзжасамдық жұрнаққа жатпайды.)

• Aжолдастарымыздан
• Bбілімділіктен
• Cеңбекқорлықты
• Dкітапханашыларға

Құрамында үш сөзжасамдық жұрнақ бар сөзді табыңыз.

• Aбілімділіктен
• Bеңбекқорлықтан
• Cқаламгерлерге
• Dкітапханашылардың

Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемді табыңыз.

• AМұғалім бәрі түсінсін деп, ережені қайта түсіндірді.
• BҚонақтарды сыйлау үшін, әкем үлкен дастарқан жайғызды.
• CЖаңбыр жауғандықтан, ойын уақытша тоқтатыла салды.
• DМен кітапты оқып шығып, достарыма да ұсындым.

Мезгіл пысықтауышы бар сөйлемді көрсетіңіз.

• AБіз таудың басына көтерілдік.
• BОл кітапты асықпай оқыды.
• CҚыста күн қысқа болады.
• DОл досына хат жазды.

Бастауышы есімдікпен берілген сөйлемді анықтаңыз.

• AБілімдісі сынақтан сүрінбей өтті.
• BБіреу есікті қағып, үйге кірді.
• CЕкеуі де сабаққа уақытында келді.
• DКөргені көз алдында қалды.

Көмектес септігіндегі сөз толықтауыш қызметін атқарып тұрған сөйлемді анықтаңыз.

• AБіз Астанаға пойызбен жеттік.
• BМұғалім оқушылардан үй тапсырмасын сұрады.
• CАян інісіне кітап сыйлады.
• DӘнуар достарымен кеңесті.

Қаратпа сөз бар сөйлемде тыныс белгісі дұрыс қойылған нұсқаны көрсетіңіз.

• AБалалар, сабаққа дайын болыңдар.
• BБалалар сабаққа, дайын болыңдар.
• CБалалар: сабаққа дайын болыңдар.
• DБалалар сабаққа дайын, болыңдар.

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлемді анықтаңыз.

• AОй, қандай әдемі, күзгі таң шуағы Алатау бөктерін алтындай нұрға бөлеп тұр!
• BҚымбатты оқушылар, бүгін біз, Абайдың шығармашылығы туралы өткен тақырыпты қайталаймыз.
• CБіздің ауылда, Алатау баурайындағы шағын елді мекенде жыл сайын көктем ерте келеді.
• DБіздің ауылда, Алатау баурайындағы шағын елді мекенде, жыл сайын көктем ерте келеді.

Сөйлем ішіндегі қыстырма сөзге байланысты тыныс белгілері дұрыс қойылған нұсқаны көрсетіңіз.

• AОл, меніңше, бұл істі қолға алуға дайын.
• BОл меніңше, бұл істі қолға алуға дайын.
• CОл, меніңше, бұл істі қолға алуға, дайын.
• DОл, меніңше бұл істі қолға алуға дайын.

Төте сөздің ортасына автор сөзі кіріккен сөйлемде тыныс белгілері дұрыс қойылған нұсқаны көрсетіңіз. Сұрақ төте сөздің бүкіл мағынасына қатысты және соңғы бөлігінде ғана аяқталады.

• A«Сен, — деп сұрады Асан, ертең келесің бе?»
• B«Сен, — деп сұрады Асан, — ертең келесің бе?»
• C«Сен — деп сұрады Асан — ертең келесің бе?»
• D«Сен? — деп сұрады Асан, — ертең келесің бе?»

Тыныс белгілері дұрыс қойылған сөйлемді табыңыз.

• AМенің ойымша бұл жоба сәтті шығады.
• BАғам қалаға барып, келді.
• CҚонақтар келді, бірақ үй иесі үйде жоқ еді.
• DАбай, Шәкәрім, Ыбырай, – қазақтың ұлы ағартушылары.

Мәтінді оқып, мазмұнына сәйкес келетін тұжырымды табыңыз.

Қазақ халқы кітапты қатты қадірлеген. Ертеде кітап өте сирек болған, сондықтан оны қолжазба түрінде көшіріп, ұрпақтан ұрпаққа аманат етіп қалдырған. Бүгінде кітапты электронды түрде де оқуға болады, бірақ оның рухани құндылығы кеміген жоқ.

• AЕртеде кітап көп болған, сондықтан оған көп мән берілмеген.
• BЭлектронды кітап шыққан соң, кітаптың рухани құндылығы төмендеген.
• CКітап қолжазба түрінде көшірілген, оның құндылығы бүгін де сақталған.
• DҚолжазба кітаптар тек бір ұрпаққа арналып жазылған.

Мәтінді оқып, негізгі ойын анықтаңыз.

Бурабай – Қазақстанның солтүстігіндегі ең көрікті өлкелердің бірі. Мұнда қарағайлы орман, мөлдір көлдер, тау жыныстары бар. Жыл сайын мұнда мыңдаған турист демалуға келеді. Алайда демалушылардың тастап кеткен қалдықтары табиғатқа зиянын тигізіп жүр. Сондықтан әрбір келуші өлке табиғатын аялап, оны таза ұстауы тиіс.

• AБурабай – қарағайлы орманы мен көлдері бар көрікті өлке.
• BҚалдық тастағандарды қатаң жазалау – табиғатты сақтаудың жалғыз жолы.
• CБурабай табиғатын демалушылар таза ұстап, қорғауы тиіс.
• DБурабайға келетін туристердің саны жыл сайын азайып барады.

Төмендегі сөйлемдерден тұтас мәтін құраңыз. Сөйлемдердің дұрыс орналасу тәртібін анықтаңыз.

1. Көктем келгенде олар туған өлкесіне қайта оралады.
2. Күзде ауа салқындап, жапырақтар сарғая бастайды.
3. Осы кезде көшіп-қонатын құстар үйір-үйір болып бірігеді.
4. Кейін үйірлер жылы жаққа қарай ұзақ сапарға аттанады.

• A2–3–4–1
• B1–2–3–4
• C2–4–3–1
• D3–2–4–1

Мәтінді оқып, оның тақырыбына қатысы жоқ сөйлемді анықтаңыз.

Шарын шатқалы – Қазақстанның ең әсем табиғи ескерткіштерінің бірі. Шатқалдың ұзындығы шамамен 154 шақырымға созылады. Оның қызыл жартастары ертегідегі қамалдарға ұқсап көрінеді. Медеу мұз айдыны Алматы маңындағы тауда орналасқан. Көрікті жерді тамашалауға жыл сайын көптеген саяхатшы келеді.

• AШатқалдың ұзындығы шамамен 154 шақырымға созылады.
• BОның қызыл жартастары ертегідегі қамалдарға ұқсап көрінеді.
• CМедеу мұз айдыны Алматы маңындағы тауда орналасқан.
• DКөрікті жерді тамашалауға жыл сайын көптеген саяхатшы келеді.

Мектебімізде «Тіл – халықтың жаны» атты апталық өтті. Апта барысында оқушылар мақал-мәтел жазды, шағын сахналық көріністер қойды, сөздік құрастырды. Мектеп директоры: «Ана тілін білмеген адам өз халқының рухани байлығын толық түсіне алмайды», – деп атап өтті. Қонақ ретінде келген ақын Айгүл Жақыпқызы оқушыларға: «Балалар, сөзді дұрыс қолдану – мәдениеттіліктің көрсеткіші», – деді. Әрине, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ұлт тарихының қазынасы. Егер әр оқушы күнделікті өз сөзіне мән берсе, тіліміз тазарады. Апта соңында ең белсенді оқушылар марапатталды: Дана, Ермек, Томирис.

Мәтіндегі «Мектеп директоры: «Ана тілін білмеген адам өз халқының рухани байлығын толық түсіне алмайды», – деп атап өтті» сөйлемінің схемасы қандай (А – автор сөзі, П – тура сөз)?

• AА: «П».
• BА: «П», – а.
• C«П», – а.
• DА: «П» – а.

Мектебімізде «Тіл – халықтың жаны» атты апталық өтті. Апта барысында оқушылар мақал-мәтел жазды, шағын сахналық көріністер қойды, сөздік құрастырды. Мектеп директоры: «Ана тілін білмеген адам өз халқының рухани байлығын толық түсіне алмайды», – деп атап өтті. Қонақ ретінде келген ақын Айгүл Жақыпқызы оқушыларға: «Балалар, сөзді дұрыс қолдану – мәдениеттіліктің көрсеткіші», – деді. Әрине, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ұлт тарихының қазынасы. Егер әр оқушы күнделікті өз сөзіне мән берсе, тіліміз тазарады. Апта соңында ең белсенді оқушылар марапатталды: Дана, Ермек, Томирис.

Мәтіндегі «ол – ұлт тарихының қазынасы» бөлігінде сызықша не себепті қойылған?

• AБастауыш есімдікпен, баяндауыш зат есіммен берілген.
• BСөйлем ішінде қыстырма сөйлем қолданылған.
• CТура сөз автор сөзінен ажыратылған.
• DЖалпылауыш сөзден кейін біртекті мүшелер келген.

Мектебімізде «Тіл – халықтың жаны» атты апталық өтті. Апта барысында оқушылар мақал-мәтел жазды, шағын сахналық көріністер қойды, сөздік құрастырды. Мектеп директоры: «Ана тілін білмеген адам өз халқының рухани байлығын толық түсіне алмайды», – деп атап өтті. Қонақ ретінде келген ақын Айгүл Жақыпқызы оқушыларға: «Балалар, сөзді дұрыс қолдану – мәдениеттіліктің көрсеткіші», – деді. Әрине, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ұлт тарихының қазынасы. Егер әр оқушы күнделікті өз сөзіне мән берсе, тіліміз тазарады. Апта соңында ең белсенді оқушылар марапатталды: Дана, Ермек, Томирис.

Мәтіндегі «Әрине, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес...» сөйлемінде «әрине» сөзінен кейін үтір қойылған. Үтір дәл осындай себеппен қойылған сөйлемді табыңыз.

• AОл кітап алды, дәптер алды, қалам алды.
• BДостар, мына кітапты оқып көріңдер.
• CМеніңше, бұл жоба сәтті болады.
• DКүн ашық болды, біз серуенге шықтық.

Мектебімізде «Тіл – халықтың жаны» атты апталық өтті. Апта барысында оқушылар мақал-мәтел жазды, шағын сахналық көріністер қойды, сөздік құрастырды. Мектеп директоры: «Ана тілін білмеген адам өз халқының рухани байлығын толық түсіне алмайды», – деп атап өтті. Қонақ ретінде келген ақын Айгүл Жақыпқызы оқушыларға: «Балалар, сөзді дұрыс қолдану – мәдениеттіліктің көрсеткіші», – деді. Әрине, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ұлт тарихының қазынасы. Егер әр оқушы күнделікті өз сөзіне мән берсе, тіліміз тазарады. Апта соңында ең белсенді оқушылар марапатталды: Дана, Ермек, Томирис.

Мәтіннің соңғы сөйлемінде жалпылауыш сөзден кейін қос нүкте қойылған («оқушылар марапатталды: Дана, Ермек, Томирис»). Жалпылауыш сөз біртекті мүшелерден кейін келгенде тыныс белгілері қай сөйлемде дұрыс қойылған?

• AҚазақ тілі, әдебиет, тарих: бәрі де қызықты пәндер.
• BҚазақ тілі, әдебиет, тарих – бәрі де қызықты пәндер.
• CҚазақ тілі, әдебиет, тарих, – бәрі де қызықты пәндер.
• DҚазақ тілі, әдебиет, тарих бәрі де қызықты пәндер.

Мектебімізде «Тіл – халықтың жаны» атты апталық өтті. Апта барысында оқушылар мақал-мәтел жазды, шағын сахналық көріністер қойды, сөздік құрастырды. Мектеп директоры: «Ана тілін білмеген адам өз халқының рухани байлығын толық түсіне алмайды», – деп атап өтті. Қонақ ретінде келген ақын Айгүл Жақыпқызы оқушыларға: «Балалар, сөзді дұрыс қолдану – мәдениеттіліктің көрсеткіші», – деді. Әрине, тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ұлт тарихының қазынасы. Егер әр оқушы күнделікті өз сөзіне мән берсе, тіліміз тазарады. Апта соңында ең белсенді оқушылар марапатталды: Дана, Ермек, Томирис.

Мәтіндегі «Егер әр оқушы күнделікті өз сөзіне мән берсе, тіліміз тазарады» сөйлемінде «берсе» сөзінен кейін үтір қойылу себебі қандай?

• AБіртекті мүшелер бір-бірінен үтірмен бөлінеді.
• BҚаратпа сөз сөйлемнің қалған бөлігінен үтірмен бөлінеді.
• CСалалас құрмалас сөйлемнің құрамындағы жай сөйлемдер үтірмен бөлінеді.
• DШарттық бағыныңқы сөйлем бас сөйлемнен үтірмен ажыратылады.

Қазақ тілінде сөздің ішінде жуан және жіңішке дауыстылар қатар келмейді (буын үндестігі, сингармонизм заңы). Дәл осы заңға бағынбайтын, яғни құрамында жуан да, жіңішке де дауыстылары бар сөз(-дер)

• Aқарындас
• Bкітап
• Cтеміржол
• Dақсүйек
• Eбүгін
• Fмектеп

Мағынасы қарама-қарсы сөздер (антонимдер) жұбы берілген қатар(-лар)

• Aбиік – аласа
• Bжылы – ыстық
• Cкең – ауқымды
• Dақыл – сана
• Eдос – жау
• Fащы – тәтті

Жұрнақ арқылы жасалған туынды сын есім(-дер)

• Aтұзды
• Bұзын
• Cбиік
• Dжақсы
• Eсабырлы
• Fақылды

Тыныс белгісі дұрыс қойылған сөйлем(-дер)

• AМүмкін, ол бүгін келмес.
• BБалалар, сабаққа дайындалыңдар.
• CКүн ашық болды бірақ, жел соқты.
• DИә, мен ертең міндетті түрде барамын.
• EАнам: «Ертең ерте тұр» деді.
• FМен дүкеннен нан сүт алдым.

Мәтінді оқып, мазмұнына сәйкес келетін тұжырымдарды белгілеңіз.

Қазақ халқы жылқыны ертеден қадірлеген. Жылқы – көшпелі өмірдің тірегі: етінен қазы-қарта, сүтінен қымыз жасалған, терісінен киім мен ыдыс дайындалған. Жылқыны сою мезгілі күзге, қыстың басына сәйкес келген, өйткені сол кезде мал семіреді. Құлынды бие көктемде туады. Тебінде жүретін жылқы қыста тұяғымен қарды түртіп, көмілген шөпті тауып жейді. Сондықтан оларды қыстың өзінде қораға байламай, жайылымға жаяды.

• AТебінде жүрген жылқы қыста тұяғымен қар түртіп, шөп табады.
• BҚыста жылқыны үнемі қораға байлап, жемдеп ұстаған.
• CБие құлынын күзде туып, оны қыстан бұрын сатып жіберген.
• DЖылқы көктемде семіреді, сондықтан дәл сол кезде сойылған.
• EЖылқының сүтінен қымыз жасалған.
• FЖылқының терісінен киім мен ыдыс жасалған.

Дыбыстар мен олардың дауыссыздар жүйесіндегі түрлерін сәйкестендіріңіз

Сөз топтарының анықтамалары мен олардың атауларын сәйкестендіріңіз

Сөздер мен олардың жасалуына қатысатын жұрнақ түрін сәйкестендіріңіз

Сөйлемдердегі көрсетілген тыныс белгілері мен олардың қойылу ережелерін сәйкестендіріңіз

Мәтіннен алынған үзінділер мен олардың мәтін түрін сәйкестендіріңіз.