Сынақ ҰБТ: Қазақ тілі, 4-нұсқа

Айтылуда дауыссыз дыбыстың ықпалынан ұқсасу (ассимиляция) құбылысы болатын, яғни жазылуы мен айтылуы сәйкес келмейтін сөзді көрсетіңіз.

• Aқолғап
• Bжазба
• Cбалық
• Dкітап

Барлық сөзінде дыбыс саны әріп санынан артық болатын қатарды табыңыз.

• Aаяқ, жайлау, оқиға
• Bаяқ, қоян, оқиға
• Cоқиға, ойын, аяқ
• Dқоян, көйлек, ұя

Тек жуан дауысты дыбыстардан тұратын сөзді табыңыз.

• Aмектеп
• Bқорқақ
• Cәдемі
• Dкітап

Түбірінде жуан және жіңішке дауыстылардың үндесу заңы (сингармонизм) қатар келген барлық сөзде бұзылған сөздер қатарын табыңыз.

• Aқарындас, мұғалім, ғалым
• Bкітап, қалам, дәріс
• Cдәптер, мектеп, жүзім
• Dмұғалім, кітап, қасиет

Дауыссыз дыбыстардың кері ықпалға ұшырауы (регрессивті ассимиляция) салдарынан жазылуынан өзгеше айтылатын сөздердің барлығы берілген қатарды табыңыз.

• Aмектеп [мектеп], ағаш [ағаш], қалам [қалам]
• Bжазғы [жасқы], қызмет [қызымет], сөзсіз [сөссіз]
• Cжазғы [жасқы], сөзсіз [сөссіз], жазсын [жассын]
• Dоқушы [оқұшы], қызмет [қызымет], жұмыс [жұмұс]

Тұрақты тіркес (фразеологизм) қатысқан сөйлемді табыңыз.

• AАғаштың басына ілінген алма қызарып пісіпті.
• BНұрлан досының сөзіне өкпелеп, мұрнын шүйіріп отырды.
• CДәрігер науқастың жүрегін тыңдап, қан қысымын өлшеді.
• DБала көзіне түскен шөпті қолымен сүртіп тастады.

Қарама-қарсы мағыналы сөздер (антоним) қатысқан сөйлемді табыңыз.

• AЕржүрек, батыл жігіттер шекарада қызмет етеді.
• BБала үйден үйге, көшеден көшеге жүгірді.
• CАщы мен тәттіні бірге татқан дос қымбат.
• DӘдемі, көркем қала жолаушыны өзіне тартады.

«Түс» сөзі «ұйқыда көретін арман-елес» мағынасында қолданылған сөйлемді табыңыз.

• AОл түнде ғажайып түс көрді.
• BТүс ауа жұмысшылар тамақтануға отырды.
• CКөйлектің түсі маған қатты ұнады.
• DАттан түс те, біраз демалып ал.

Дыбысталуы бірдей, бірақ мағынасы жағынан бір-бірімен байланысы жоқ сөздер (омонимдер) қатар қолданылған сөйлемді анықтаңыз.

• AЖаз түсісімен ауылға барамын, ал қазір апама хат жазамын.
• BЖақсы мен жаманды, ақ пен қараны ажырата білу керек.
• CЕржүрек, батыл, нық жігіт қиындықтан да қорыққан жоқ.
• DОл көзіне түскен шөпті алып, бұлақтың көзін тазалады.

Барлық сөзі қосарлану тәсілімен жасалған қатарды табыңыз.

• Aоқушы, білімді, жұмысшы, балаша
• Bата-ана, ақ-қара, құс-құмырсқа, үлкен-кіші
• Cақсақал, көкөніс, алтынай, қарагер
• Dаяқ-қол, қыз-келіншек, көкорай, қаз-үйрек

Барлық сөзі жұрнақ арқылы жасалған қатарды табыңыз.

• Aбілімді, еңбекші, оқулық, жазушы
• Bоқу-жазу, білімді, еңбекші, жазушы
• Cжолдас, тәуелсіз, ақылды, теміржол
• Dақсақал, оқушы, кітапшы, тілші

Сөзжасамның жұрнақ арқылы жасалған (синтетикалық) тәсілімен жасалған сөзді табыңыз.

• Aкітапшы
• Bата-ана
• Cқара орман
• Dмектеп-интернат

Біріккен сөзді табыңыз.

• Aқарындаш
• Bақсақал
• Cкөркемдік
• Dоқушы

Пысықтауышы мекен мәнді сөйлемді табыңыз.

• AКүз түсісімен құстар ұшып кетті.
• BОл емтихан тапсыру үшін көп дайындалды.
• CОл сабағын асықпай, ұқыпты орындады.
• DБалалар аулада асық ойнап жүр.

Салалас құрмалас сөйлемді табыңыз.

• AМұғалім түсіндірген тақырыпты оқушылар жақсы түсінді.
• BБалалар далаға шығып, доп ойнап, қуанысты.
• CҚыс өтті, көктем келді, құстар ұшып оралды.
• DКүн ыстық болғандықтан, балалар өзенге шомылуға кетті.

Бірыңғай толықтауышы бар сөйлемді табыңыз.

• AКөктемгі жылы жауын жерді көгертті.
• BАсқар тауың етегінде ескі ауыл орналасқан.
• CМұғалім оқушыларға кітап пен дәптер үлестірді.
• DІнім кешке қарай үйге қайтып келді.

Төмендегі сөйлемдердің қайсысында бастауыш пен баяндауыш арасына сызықша қойылады, яғни баяндауыш бастауышты анықтап, есім сөзден болған?

• AБалалар кешке дейін аулада ойнады.
• BАбай – қазақ халқының ұлы ақыны.
• CБіздің мектеп қала шетінде орналасқан.
• DОл кітапты асықпай оқып отыр.

Қыстырма сөздің алдынан да, соңынан да үтір дұрыс қойылған сөйлемді табыңыз.

• AБіз бүгін, кездесеміз әрине.
• BӘрине, біз бүгін кездесеміз.
• CБіз бүгін кездесеміз, әрине.
• DБіз, әрине бүгін кездесеміз.

Жалпылауыш сөзі бар сөйлемде тыныс белгісі дұрыс қойылған нұсқаны табыңыз.

• AБақта алма, өрік, шие, жүзім, бәрі де пісті.
• BБақта алма, өрік, шие, жүзім; бәрі де пісті.
• CБақта алма, өрік, шие, жүзім: бәрі де пісті.
• DБақта алма, өрік, шие, жүзім – бәрі де пісті.

Бастауыш пен баяндауыштың арасына сызықша қою ережесі бойынша тыныс белгісі дұрыс қойылған сөйлемді табыңыз.

• AМен – оқушымын.
• BБіз – бүгін келдік.
• CМенің әкем – мұғалім.
• DКітап – үстелде жатыр.

Мәтінді оқып, оған сәйкес келетін тұжырымды анықтаңыз.

Бал арасы – табиғаттың еңбекқор жәндігі. Бір ара бір күнде жүздеген гүлге қонады. Олар гүлден шырын жинап, ұясына әкеледі. Ұяда шырын балға айналады. Ара бал жасап қана қоймай, өсімдіктерді тозаңдандыру арқылы жеміс-жидектің мол өсуіне де көмектеседі.

• AШырын балға айналу процесі гүлдің үстінде жүреді.
• BБір ара күніне бірнеше ғана гүлге қонып үлгереді.
• CАраның жалғыз пайдасы – бал өндіру, өзге пайдасы жоқ.
• DАра тозаңдандыру арқылы жеміс-жидектің мол өсуіне көмектеседі.

Мәтінді оқып, оған сәйкес келетін тұжырымды анықтаңыз.

Жылқы – көшпелілердің ең жақын серігі. Қазақ жылқыны жүк тасуға, жорыққа, жарысқа пайдаланған. Сүтінен қымыз ашытып, етінен қазы-қарта жасаған. Терісі мен жүнінен де тұрмысқа қажетті бұйымдар әзірленген. Сондықтан халық «Жылқы – малдың патшасы» деп бағалаған.

• AЖылқы өнімдері тек азық-түлікке жұмсалған.
• BЖылқы көшпелілер өмірінде көп қызмет атқарған.
• CҚымыз жылқының етінен ашытып жасалған.
• DЖылқыны тек жарыс үшін ғана ұстаған.

Мәтінді оқып, негізгі ойды анықтаңыз.

Су – тіршілік көзі. Адам тамақсыз бірнеше апта өмір сүре алады, ал сусыз бірнеше күннен аса алмайды. Дегенмен жер бетіндегі судың тек аз бөлігі ғана тұщы. Кейбір адамдар шүмекті ашып қойып, суды ысырап етеді. Әр тамшыны үнемдеу – болашақ ұрпаққа қамқорлық.

• AАдам сусыз бірнеше күн өмір сүре алады.
• BСуды үнемдеп, ысырап етпеу керек.
• CШүмектерді жиі жөндеп тұру қажет.
• DЖер бетіндегі судың көбі тұщы су болып келеді.

Мәтінді оқып, одан шығатын дұрыс қорытындыны анықтаңыз.

Ертеде дала тұрғындары ауа райын жануарлар мен өсімдіктердің мінез-құлқына қарап болжаған. Құмырсқалар илеуінің аузын бітеп тастаса, жаңбыр жауады деп есептеген. Қарлығаштар жерге төмен ұшса, ауа ылғалданып, жәндіктер төмен түсетінін білген. Бұл белгілердің бәрі ғасырлар бойы жинақталған бақылаудың нәтижесі болған. Ғалымдар бүгінде кейбір белгілердің ғылыми негізі бар екенін дәлелдеп жүр, ал кейбірін кездейсоқтық деп санайды.

• AХалықтық белгілер тек кездейсоқтыққа негізделген, сондықтан оларға сенуге болмайды.
• BХалықтық болжамдардың барлығын ғалымдар ғылыми тұрғыдан дәлелдеп шықты.
• CҒалымдар жануарлардың мінез-құлқына қарап болжау әдісін түбегейлі жоққа шығарды.
• DХалықтық болжамдар бақылауға сүйенген, кейбірі ғылыми расталған.

Мәтінді оқып, одан шығатын дұрыс қорытындыны анықтаңыз.

Сақсаул – құмды шөлейттің «жасыл қорғаны». Оның тамыры жер астына он метрге дейін тереңдеп, ылғалды іздейді. Жапырағы өте майда, сондықтан ылғалды аз буландырады. Сақсаул тоғайлары құмның көшуін тоқтатады, малға көлеңке мен жем береді. Алайда қуаты мол бұл ағашты отын үшін жаппай шабу салдарынан тоғайлар жылдан жылға азайып барады.

• AСақсаулдың тамыры терең жатқандықтан, оны шабудың табиғатқа зияны болмайды.
• BСақсаул тоғайларының азаюына негізгі себеп – құм көшуі мен ылғал тапшылығы.
• CСақсаул шөлге бейімделген әрі табиғатты қорғайды, бірақ адам әрекеті оны азайтып барады.
• DСақсаул ең алдымен отын ретінде құнды, сондықтан оны жаппай дайындау орынды.

Мектеп оқушылары және кітап

Өткен оқу жылында қалалық №12 мектепте 8–11 сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға 200 оқушы қатысты. Мақсаты – жасөспірімдердің күнделікті уақытын кітап оқуға қаншалықты жұмсайтынын анықтау.

Нәтижесі бойынша оқушылардың 45 пайызы күніне жарты сағаттан аз кітап оқиды, 35 пайызы жарты сағаттан бір сағатқа дейін оқиды, ал 20 пайызы бір сағаттан артық уақыт бөледі. Әлеуметтік желіде күніне үш сағаттан көп отыратындар 60 пайыз болды. Оқушылардың көбі кітап оқуға уақыт жетпейді деп жауап берді. Алайда мектеп кітапханашысы Айгүл Серікқызы «уақыт жетпейді» дегенді сылтау деп санайды: «Телефонға берілген бес минуттарды жинасақ, күніне жарты сағат кітапқа жетеді».

Сауалнама тағы бір қызықты жайтты көрсетті. Кітап оқитын оқушылардың басым бөлігі оқығанын достарымен талқылайды. Мұндай оқушылардың сабақ үлгерімі де жоғары екен. Осыдан кейін мектеп әкімшілігі «Бір кітап – бір пікірсайыс» жобасын бастауды ұйғарды. Жоба аясында ай сайын бір кітап таңдалады, оқушылар оны оқып, сыныпта талқылайды.

Мәтінге сәйкес, сауалнамаға қатысқан оқушылардың қанша пайызы күніне бір сағаттан кем кітап оқиды?

• A45 пайыз
• B80 пайыз
• C55 пайыз
• D20 пайыз

Мектеп оқушылары және кітап

Өткен оқу жылында қалалық №12 мектепте 8–11 сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға 200 оқушы қатысты. Мақсаты – жасөспірімдердің күнделікті уақытын кітап оқуға қаншалықты жұмсайтынын анықтау.

Нәтижесі бойынша оқушылардың 45 пайызы күніне жарты сағаттан аз кітап оқиды, 35 пайызы жарты сағаттан бір сағатқа дейін оқиды, ал 20 пайызы бір сағаттан артық уақыт бөледі. Әлеуметтік желіде күніне үш сағаттан көп отыратындар 60 пайыз болды. Оқушылардың көбі кітап оқуға уақыт жетпейді деп жауап берді. Алайда мектеп кітапханашысы Айгүл Серікқызы «уақыт жетпейді» дегенді сылтау деп санайды: «Телефонға берілген бес минуттарды жинасақ, күніне жарты сағат кітапқа жетеді».

Сауалнама тағы бір қызықты жайтты көрсетті. Кітап оқитын оқушылардың басым бөлігі оқығанын достарымен талқылайды. Мұндай оқушылардың сабақ үлгерімі де жоғары екен. Осыдан кейін мектеп әкімшілігі «Бір кітап – бір пікірсайыс» жобасын бастауды ұйғарды. Жоба аясында ай сайын бір кітап таңдалады, оқушылар оны оқып, сыныпта талқылайды.

Сауалнамаға 200 оқушы қатысты. Күніне жарты сағаттан аз кітап оқитын оқушылардың саны қанша?

• A90
• B120
• C40
• D70

Мектеп оқушылары және кітап

Өткен оқу жылында қалалық №12 мектепте 8–11 сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға 200 оқушы қатысты. Мақсаты – жасөспірімдердің күнделікті уақытын кітап оқуға қаншалықты жұмсайтынын анықтау.

Нәтижесі бойынша оқушылардың 45 пайызы күніне жарты сағаттан аз кітап оқиды, 35 пайызы жарты сағаттан бір сағатқа дейін оқиды, ал 20 пайызы бір сағаттан артық уақыт бөледі. Әлеуметтік желіде күніне үш сағаттан көп отыратындар 60 пайыз болды. Оқушылардың көбі кітап оқуға уақыт жетпейді деп жауап берді. Алайда мектеп кітапханашысы Айгүл Серікқызы «уақыт жетпейді» дегенді сылтау деп санайды: «Телефонға берілген бес минуттарды жинасақ, күніне жарты сағат кітапқа жетеді».

Сауалнама тағы бір қызықты жайтты көрсетті. Кітап оқитын оқушылардың басым бөлігі оқығанын достарымен талқылайды. Мұндай оқушылардың сабақ үлгерімі де жоғары екен. Осыдан кейін мектеп әкімшілігі «Бір кітап – бір пікірсайыс» жобасын бастауды ұйғарды. Жоба аясында ай сайын бір кітап таңдалады, оқушылар оны оқып, сыныпта талқылайды.

Кітапханашының «Телефонға берілген бес минуттарды жинасақ, күніне жарты сағат кітапқа жетеді» деген сөзінің мәні қандай?

• AОқушылар телефонды мүлде қолданбауға тиіс.
• BКітап оқу телефонмен отырудан маңыздырақ емес.
• CУақытты дұрыс бөлсе, кітап оқуға мүмкіндік табылады.
• DМектептегі кітапхананың жұмысын жақсарту керек.

Мектеп оқушылары және кітап

Өткен оқу жылында қалалық №12 мектепте 8–11 сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға 200 оқушы қатысты. Мақсаты – жасөспірімдердің күнделікті уақытын кітап оқуға қаншалықты жұмсайтынын анықтау.

Нәтижесі бойынша оқушылардың 45 пайызы күніне жарты сағаттан аз кітап оқиды, 35 пайызы жарты сағаттан бір сағатқа дейін оқиды, ал 20 пайызы бір сағаттан артық уақыт бөледі. Әлеуметтік желіде күніне үш сағаттан көп отыратындар 60 пайыз болды. Оқушылардың көбі кітап оқуға уақыт жетпейді деп жауап берді. Алайда мектеп кітапханашысы Айгүл Серікқызы «уақыт жетпейді» дегенді сылтау деп санайды: «Телефонға берілген бес минуттарды жинасақ, күніне жарты сағат кітапқа жетеді».

Сауалнама тағы бір қызықты жайтты көрсетті. Кітап оқитын оқушылардың басым бөлігі оқығанын достарымен талқылайды. Мұндай оқушылардың сабақ үлгерімі де жоғары екен. Осыдан кейін мектеп әкімшілігі «Бір кітап – бір пікірсайыс» жобасын бастауды ұйғарды. Жоба аясында ай сайын бір кітап таңдалады, оқушылар оны оқып, сыныпта талқылайды.

Мектеп әкімшілігі «Бір кітап – бір пікірсайыс» жобасын бастауды не себепті ұйғарды?

• AОқығанын талқылайтын оқушылардың үлгерімі жоғары екен.
• BОқушылардың барлығы кітап оқудан мүлде бас тартты.
• CМектепте әлеуметтік желіге кіруге тыйым салынды.
• DКітапхананың кітап қоры оқушыларға жеткіліксіз болды.

Мектеп оқушылары және кітап

Өткен оқу жылында қалалық №12 мектепте 8–11 сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға 200 оқушы қатысты. Мақсаты – жасөспірімдердің күнделікті уақытын кітап оқуға қаншалықты жұмсайтынын анықтау.

Нәтижесі бойынша оқушылардың 45 пайызы күніне жарты сағаттан аз кітап оқиды, 35 пайызы жарты сағаттан бір сағатқа дейін оқиды, ал 20 пайызы бір сағаттан артық уақыт бөледі. Әлеуметтік желіде күніне үш сағаттан көп отыратындар 60 пайыз болды. Оқушылардың көбі кітап оқуға уақыт жетпейді деп жауап берді. Алайда мектеп кітапханашысы Айгүл Серікқызы «уақыт жетпейді» дегенді сылтау деп санайды: «Телефонға берілген бес минуттарды жинасақ, күніне жарты сағат кітапқа жетеді».

Сауалнама тағы бір қызықты жайтты көрсетті. Кітап оқитын оқушылардың басым бөлігі оқығанын достарымен талқылайды. Мұндай оқушылардың сабақ үлгерімі де жоғары екен. Осыдан кейін мектеп әкімшілігі «Бір кітап – бір пікірсайыс» жобасын бастауды ұйғарды. Жоба аясында ай сайын бір кітап таңдалады, оқушылар оны оқып, сыныпта талқылайды.

Мәтіннің негізгі ойы қайсы?

• AӘлеуметтік желі оқушылардың білім деңгейін арттыруға көмектеседі.
• BКітапханашылардың жұмысы мектепте ең қиын жұмыс болып саналады.
• CСауалнама тек үлгерімі жоғары оқушылар арасында ғана өткізілді.
• DОқушылар кітапқа аз уақыт бөледі, талқылау оны қызықты етеді.

Үнді дауыссыз дыбыс(-тар)

• Aм
• Bп
• Cл
• Dң
• Eқ
• Fс

Тұлғалас сөздер (лексикалық омонимдер) қатысқан сөйлем(-дер)

• AЕржүрек, батыл жігіт нар тәуекелге бел буды.
• BАуылдың басында тұратын аға басы ауырып, жұмысқа шықпады.
• CҚала шетіндегі ауылда қонақ болып, бір апта қала тұруға шештім.
• DЖас бала көзіне жас алып, анасына жүгірді.
• EЖолаушы жолда жүріп, жол торабына жеткенде тоқтады.
• FАщы шындықтан тәтті өтірік жаман деген сөз бар.

Түбір сөзге дәл екі сөзтудырушы жұрнақ жалғану арқылы жасалған туынды сөз(-дер)

• Aеңбекқорлық
• Bоқытушы
• Cбілімді
• Dжазушы
• Eбілімділік
• Fмалшы

Қарсылықты салалас құрмалас сөйлем(-дер)

• AҚыс келді, қар жауды, өзен қатты.
• BЖаңбыр басталды, сондықтан біз үйге қайттық.
• CКүн суытты, бірақ біз серуенді тоқтатпадық.
• DБіресе күн ашылады, біресе жаңбыр жауады.
• EОл оқуға түсті, алайда жатақхана ала алмады.
• FМен кітап оқимын, ал қарындасым сурет салады.

Мәтінді оқып, мазмұнына сәйкес келетін пікірді(-лерді) белгілеңіз.

Қазақ халқы өзен-көлдің суын ұқыппен пайдалануды ерте кезден білген. Көшпенділер қыстау мен жайлауды су көзіне қарай таңдаған. Бұлақ басына мал айдап, оның көзін былғауға тыйым салынған. Көктемде бүкіл ел бұлақтың көзін тазалап, оған ортақ жауапкершілікпен қараған. Бұл салт бүгінде де қадірін жоғалтқан жоқ.

• AКөшпенділер қоныс таңдағанда су көзін ескерген.
• BБұлақ басында малды суаруға еркін рұқсат берілген.
• CКөктемде бұлақтың көзін бүкіл ел тазалаған.
• DСу көздерін қорғау салты қазір мүлде ұмытылған.
• EСуды тек қыс мезгілінде ғана үнемдеген.
• FБұлақ көзін тазалау тек байлардың міндеті болған.

Дыбыстар мен олардың фонетикалық сипатын сәйкестендіріңіз

Сөз тіркестері мен олардағы сөздердің байланысу тәсілдерін сәйкестендіріңіз

Сөйлемдердегі тыныс белгісі қойылатын орын [ ] арқылы көрсетілген. Қос нүкте және сызықша қойылатын сөйлемдерді сәйкестендіріңіз.

Мәтінді оқып, сөйлемдердің мәтіндегі қызметін сәйкестендіріңіз. (1) Қазақ даласында жел күші ежелден пайдаланылған. (2) Көшпенділер киіз үйдің шаңырағын желдің бағытына қарай бұрып, түтін шығатын жолды реттеген. (3) Қазір Жамбыл облысында қуаты 100 МВт болатын жел электр станциясы жұмыс істейді. (4) Демек, дала желі – ата-бабамыз да, біз де игерген табиғи байлық.

Мәтін түрлері мен олардың сипаттамасын сәйкестендіріңіз