Мәтінді оқып, оған сәйкес келетін дұрыс тұжырымдарды көрсетіңіз. Мәтін: «Жыл құстарының ұшуы – табиғаттың таңғажайып құбылысы. Қыс түсер алдында олар жылы жаққа қарай бағыт алады. Ғалымдардың зерттеуінше, құстар жолды күнмен қатар жұлдыздарға және жердің магнит өрісіне қарап анықтайды. Сондықтан түнде де адаспай ұшады. Алайда қала шамдарының жарығы олардың бағытын шатастырып, ғимараттарға соғылып қалуына себеп болады. Демек, құстарды сақтау үшін түнгі жарықты азайту қажет.» Мәтінге сәйкес тұжырым(дар)
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- CМәтіннің негізгі идеясы – құстарды қорғау үшін түнгі жарықты азайту керек.
- D«Демек» сөзі алдыңғы мәліметтерден шығатын қорытындыны білдіреді.
- E«Алайда» сөзі алдыңғы ойға қарама-қарсы жайтты енгізеді.
Талдау
1) Мәтін құстардың ұшуын түсіндіріп, соңында «түнгі жарықты азайту қажет» деген қорытынды жасайды, сондықтан «Мәтіннің негізгі идеясы – құстарды қорғау үшін түнгі жарықты азайту керек» тұжырымы дұрыс. 2) Мәтін оқиға баяндамайды, ғылыми мәліметтерді түсіндіріп, пайымдайды, сондықтан «әңгімелеу түріндегі мәтін» деген тұжырым қате. 3) «Демек» сөзі соңғы ойдың алдыңғы мәліметтерден қорытынды екенін көрсетеді, бұл тұжырым дұрыс. 4) «Алайда» құстардың адаспай ұшуына қарама-қарсы жайтты (қала жарығының кесірін) енгізеді, бұл тұжырым дұрыс. 5) Мәтінде құстар күнмен қатар жұлдыздарға және магнит өрісіне де қарайды делінген, сондықтан «тек күн» деген тұжырым қате. 6) Мәтінде құстар түнде адаспай ұшады делінген, адасуының себебі – қала жарығы, сондықтан соңғы тұжырым қате.