Сөз іздеген жазғы демалыс
Алматыдағы мектептің тоғызыншы сынып оқушысы Данияр жазғы демалыста Жетісудегі ауылға әжесінің үйіне барды. Қазақ тілі пәнінің мұғалімі оған тапсырма берген: ауыл тұрғындарынан ескі және аз қолданылатын сөздерді жинап, шағын сөздік жасау.
Әже немересінің жұмысына қуанды. «Сөзді құлағыңа алтын сырға қылып ал, балам, ол – халықтың қазынасы», – деді. Содан кейін ұзақ әңгіме айтты. Ертеде ауылды болыс басқарғанын, қазір мұндай қызмет жоқ екенін, бірақ сөз халық жадында сақталғанын түсіндірді. Әже ескі үй мен жаңа үйдің айырмашылығын да айтты: ескі үйдің терезесі кішкентай болған, ал жаңа үйдікі үлкен әрі жарық.
Данияр көршілерінен де сөз жинады. Бір кемпір үйінің алдындағы шағын бақшаны «палисадник» деп атады. Данияр бұл сөздің орыс тілінен енгенін білді, ал әже оны «үй алдындағы бақша» деп түсіндірді. Тағы бір қарт «жүз» сөзін екі жағдайда қолданды: «Қойымыздың саны жүзден асады» және «Қонақтың жүзі жарқын екен». Данияр бұл екі сөздің дыбысталуы бірдей болғанымен, мағынасы бір-біріне байланыссыз екенін байқап, оларды сөздікке бөлек жазды.
Мәтін бойынша, қазіргі күні жоқ, ертедегі қызметті білдіретін сөз қайсы?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- Cболыс
Талдау
Әже ертеде ауылды болыс басқарғанын, ал қазір мұндай қызмет жоқ екенін айтқан. Сондықтан «болыс» – қазіргі өмірде кездеспейтін ұғымды білдіретін, қолданыстан шыққан сөз. «Мұғалім», «тұрғын», «көрші» сөздері қазір де кеңінен қолданылады.