Құқықтық мемлекет – билігі құқықпен шектелген, ең жоғары құндылығы адам болып табылатын мемлекет. Оның белгілері: заңның үстемдігі (барлық органдар мен лауазымды адамдар заң негізінде және оның шегінде әрекет етеді), биліктің заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлінуі, мемлекет пен тұлғаның өзара жауапкершілігі, адам құқықтары мен бостандықтарын тәуелсіз соттың нақты қорғауы. Азаматтық қоғам – азаматтардың ерікті, мемлекеттік емес бірлестіктері құрайтын қоғамдық өмір саласы: қоғамдық ұйымдар, қорлар, кәсіподақтар, тәуелсіз БАҚ, бастамашыл топтар. Ол мемлекеттің орнын баспайды, азаматтардың мүддесін білдіреді және биліктің қызметін бақылайды. Құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғам өзара байланыста дамиды: азаматтық қоғам неғұрлым күшті болса, азаматтар озбырлықтан соғұрлым сенімді қорғалады. 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясында ел демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде жарияланған, оның ең қымбат қазынасы – адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары. Конституцияда мемлекеттік билік біртұтас және заң шығарушы, атқарушы, сот тармақтарына бөліну негізінде жүзеге асырылады делінген. Конституцияның ең жоғары заңды күші бар, оған қайшы келетін заңдар мен өзге де нормативтік актілер қолданылмайды. 1-жағдай. Аудандық орган барлық кәсіпкерлерге дүкендерді 20:00-де жабуды міндеттейтін бұйрық шығарды, ал заңда мұндай шектеу жоқ. Кәсіпкер Ержан сотқа жүгінді, сот бұйрықты жарамсыз деп таныды. 2-жағдай. Қала тұрғындары өз бастамасымен «Таза аула» қоғамдық бірлестігін құрды: ол балалар алаңдарының жай-күйін тексеріп, әкімдікке өтініштер жолдайды. Бірлестік мемлекеттен нұсқау алмайды, мүшелерінің ерікті жарналарымен өмір сүреді. Балалар алаңдарын қалалық абаттандыру бөлімі де тексереді: бұл бюджеттен қаржыландырылатын және әкімдікке бағынатын мемлекеттік орган. 3-жағдай. Облыстық басқарманың басшысы (атқарушы билік органы) өзіне тиімсіз болғандықтан, заңды күшіне енген сот шешімін орындамауға өкім берді.
2-жағдайда «Таза аула» бірлестігі де, қалалық абаттандыру бөлімі де балалар алаңдарын тексереді. Мәтінге сәйкес бірлестік бөлімнен немен ерекшеленеді?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- Bтұрғындар ерікті құрған, билікке бағынбайды
Талдау
Мәтінде бірлестікті тұрғындар өз бастамасымен құрғаны, ол мемлекеттен нұсқау алмайтыны және ерікті жарналармен өмір сүретіні айтылған. Бұл азаматтық қоғамның белгілері. «Бюджеттен қаржыландырылады, әкімдікке бағынады» – абаттандыру бөлімінің сипаттамасы. Бірлестік әкімдікке өтініштер жолдайды, ал барлығына міндетті шешімдер қабылдамайды.