Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы конституциялық құрылыстың негіздерін, тұлғаның құқықтық жағдайын, мемлекеттік органдардың құрылу тәртібін және сайлауды реттейді. Азаматтық туу арқылы, азаматтыққа қабылдау нәтижесінде, азаматтықты қалпына келтіру арқылы және заңда көзделген өзге де негіздер бойынша алынады. Азамат азаматтығынан және оны өзгерту құқығынан айырыла алмайды. Республикада сайлау жалпыға бірдей, тең және төте сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы өткізіледі. Жалпыға бірдей құқық дегеніміз – 18 жасқа толған барлық азаматтар дауыс беруге құқылы, тек соттың әрекетке қабілетсіз деп таныған адамдары мен сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында ұсталатындар құқылы емес. Тең құқық дегеніміз – әрбір сайлаушының бір даусы болады. Төте құқық дегеніміз – сайлаушы кандидатқа немесе тізімге тікелей дауыс береді. Жасырын дауыс беру дегеніміз – ешкім сайлаушының ерік білдіруін бақылауға және толтырылған бюллетеньді көрсетуді талап етуге құқылы емес. Президент болып туғаннан азамат болып табылатын, жасы 40-тан кем емес, мемлекеттік тілді меңгерген және соңғы 15 жыл бойы елде тұратын азамат сайлана алады. Мәжіліс депутаты болып жасы 25-тен кем емес азамат сайлана алады. Ержан Қазақстанда республика азаматтарының отбасында дүниеге келген. Шетелдік Ольга елде бірнеше жыл тұрды, оның өтініші бойынша оны азаматтыққа қабылдады. Бұрын азаматтықтан шыққан Талғатқа оның өтініші бойынша азаматтық қайтарылды. Сайлау күнінен бір апта бұрын Әлияға 18 жас толды. Бауыржан сот үкімі бойынша колонияда жазасын өтеп жатыр. Гүлмираны сот әрекетке қабілетсіз деп таныды. Тимур 17 жаста. Руслан 38 жаста, ол туғаннан азамат, мемлекеттік тілді меңгерген және бүкіл өмірін Қазақстанда өткізген. Сайлау күні жұмыс беруші сайлаушы Әсемнен толтырылған бюллетеньді көрсетуді талап етті. Лауазымды адам Нұрланды айыппұлдарды төлемегені үшін азаматтығынан айыруды ұсынды.
Мәтінде аталған адамдардың қайсысы сайлауда дауыс беруге құқылы?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- BӘлия
Талдау
Дауыс беруге 18 жасқа толған азаматтар құқылы, тек соттың әрекетке қабілетсіз деп таныған адамдары мен сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында ұсталатындар құқылы емес. Әлияға сайлау күніне дейін 18 жас толды, оған шектеу жоқ. Бауыржан сот үкімі бойынша жаза өтеуде, Гүлмираны сот әрекетке қабілетсіз деп таныған, Тимур небәрі 17 жаста. Сондықтан тек Әлия дауыс беруге құқылы.