Тарихшы екі ежелгі өркениетті салыстыратын кесте дайындап жатыр. Мына жазбалар соныкі.
Египет. Ніл өзені жыл сайын бір мезгілде, шілдеден қазанға дейін тасып, егістікке құнарлы лай қалдыратын. Б.з.б. шамамен 3000 жылы патша Нармер Жоғарғы және Төменгі Египетті біріктірді. Билеуші перғауын жердегі құдай саналды. Египеттіктер иероглифпен папирусқа жазды. Б.з.б. шамамен 2560 жылы перғауын Хеопске пирамида тұрғызылды.
Месопотамия. Тигр мен Евфрат күтпеген кезде тасып, кейде егінді шайып кететін, сондықтан халық арықтар мен бөгеттер салды. Ел қала-мемлекеттерге (Ур, Урук, Лагаш) бөлінді, олардың әрқайсысын өз билеушісі басқарды. Қамыс таяқшамен балшық тақтайшаларға жазды, мұндай жазуды сына жазу дейді. Б.з.б. шамамен 1750 жылы Вавилон патшасы Хаммурапи заңдарды тас бағанаға қаздырды. Сол заң бойынша еркін адамның көзін шығарған адам өз көзінен айырылды, ал құлдың көзін шығарған адам күміспен айыппұл төледі.
Хаммурапи заңдарындағы көз шығару мысалы нені көрсетеді?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- CЖаза зардап шегушінің жағдайына байланысты болды
Талдау
Мәтін бойынша еркін адамның көзін шығарған кінәлі өз көзінен айырылды, ал құлдың көзін шығарса, күміспен айыппұл төледі. Демек, жаза зардап шегушінің қоғамдағы жағдайына байланысты болды, адамдар заң алдында тең болмады. Басқа қорытындылар мәтінге қайшы.