Осман империясы XVIII ғасырдың екінші жартысында — XIX ғасырдың ортасында
XVIII ғасырдың екінші жартысында империя әлсіреді. 1768–1774 жылдардағы орыс-түрік соғысы Күшүк-Қайнарджы бейбіт келісімімен аяқталды: Ресей Қара теңізге шығу мүмкіндігін және өз кемелерінің сауда жүзу құқығын алды, ал Қырым хандығы сұлтанға тәуелсіз деп жарияланды. Елдің ішінде әскери жер беру жүйесі — тимарлар — маңызын жоғалтты, атты сипахтар отрядтарының орнын жалдамалы әскер басты. Салық жинау құқығы жиі өмір бойына откупқа беріліп отырды. Жергілікті байлар — аяндар откуп алып, ақша жинады, өздерінің қарулы отрядтарын ұстады және астанаға бағынудан бірте-бірте шықты. Капитуляциялар бойынша еуропалықтар тауарларды төмен бажбен әкелді, бұл қолөнершілерге кедергі келтірді.
Сұлтан III Селим 1789–1807 жылдары еуропалық үлгідегі «жаңа тәртіп» әскерін құрды, бірақ өз артықшылықтарынан айырылудан қорыққан янычарлар оны тақтан тайдырды. II Махмұд 1826 жылы янычар корпусын жойды.
1839 жылы сұлтан I Абдулмәжит Гүлхане хатт-и шарифін жариялады, осыдан танзимат («тәртіпке келтіру») басталды. Жарлық бодандарға өмірінің, ар-намысының және мүлкінің қауіпсіздігіне кепілдік берді, откупты жоюға және әділ салық енгізуге, әскерге белгілі мерзімге тұрақты шақыруды енгізуге уәде етті. 1856 жылғы хатт-и хумаюн осы қағидаларды растады және барлық діндегі адамдардың мемлекеттік қызметке және мектептерге тең қолжетімділігін қосты. Зайырлы соттар мен мектептер пайда болды, орталық аппарат нығайды. Алайда 1854 жылдан бастап мемлекет Еуропа елдерінен қарыз алды, ал 1875 жылы қарыздарын төлей алмайтынын жариялады; капитуляциялар сақталды.
Мәтін бойынша танзимат III Селим реформаларынан немен ерекшеленді?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- AӘскермен қатар салықты, құқықты, сот пен мектепті қамтыды
Талдау
Мәтін бойынша III Селим «жаңа тәртіп» әскерін құрды, яғни реформасы әскерге қатысты болды. Танзимат бодандардың құқығына кепілдік берді, откупты жоюға және әділ салыққа уәде етті, кейін зайырлы соттар мен мектептер пайда болды. III Селимді янычарлар тақтан тайдырды, ал танзимат сұлтан билігін жойған жоқ.