ТЫНЫС АЛУ ЖӘНЕ ГАЗ АЛМАСУ
Оқушылар адамның газ алмасуын және өсімдіктердің тыныс алуын зерттеді.
1-бөлім. Ауа құрамы. Ішке тартылатын ауада оттек 21%, көмірқышқыл газы 0,04%. Сыртқа шығарылатын ауада оттек 16%, көмірқышқыл газы 4%.
2-бөлім. Ішке тартылған ауаның барлығы альвеолаларға жете бермейді: 150 мл ауа тыныс жолдарында қалады (өлі кеңістік) және газ алмасуға қатыспайды. Бір минуттағы альвеолалық желдету (тыныс көлемі − 150 мл) × минутына дем алу санына тең. А адамы жиі әрі үстірт дем алады: тыныс көлемі 250 мл, минутына 32 рет. Б адамы сирек әрі терең дем алады: тыныс көлемі 1000 мл, минутына 8 рет.
3-бөлім. Дем алғанда диафрагма мен сыртқы қабырға аралық бұлшықеттер жиырылады, кеуде қуысының көлемі ұлғаяды, өкпе керіледі. Ауа әрқашан қысымы жоғары аймақтан қысымы төмен аймаққа қарай қозғалады.
4-бөлім. Тұқымдардың тыныс алуын зерттеу үшін респирометр құрастырды: тұқымдары бар шыны ыдыс көлденең түтікпен жалғасқан, түтікте боялған су тамшысы тұр. Ыдыста бөлінген көмірқышқыл газын сіңіретін сілті ерітіндісі бар, сондықтан газ көлемінің өзгеруі тек оттектің сіңірілуіне байланысты. Ыдыстағы газ көлемі азайса, тамшы ыдысқа қарай ығысады. 10 минуттағы нәтижелер. 1-ыдыс: өнген тұқымдар, 20 °C, тамшы 30 мм ығысты. 2-ыдыс: өнген тұқымдар, 30 °C, ығысу 60 мм. 3-ыдыс: алдын ала қайнатылған өнген тұқымдар, 20 °C, ығысу жоқ. 4-ыдыс: құрғақ тұқымдар, 20 °C, ығысу 2 мм.
Сыртқа шығарылатын ауадағы көмірқышқыл газының мөлшері ішке тартылатын ауадағыдан неше есе көп?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- C100 есе
Талдау
Ішке тартылатын ауада көмірқышқыл газы 0,04%, сыртқа шығарылатын ауада 4%. Қатынасы: 4 : 0,04 = 100. «4 есе» нұсқасы кестедегі 4 санын ғана алғанда шығады.