Қазақ тілі сабағында оқушылар сөздің жасалу жолдарын талдады. Мұғалім тақтаға бес сөз жазды: жазушы, теміржол, ата-ана, ҚазҰУ, оқулықтарда. Алдымен ол жұрнақ пен жалғаудың айырмасын еске салды: жұрнақ жаңа сөз тудырады, ал жалғау жаңа сөз жасамайды, сөздің форма түрін өзгертіп, оны сөйлемдегі басқа сөзбен байланыстырады.
Айжан «жазушы» сөзі «жаз» етістігіне -ушы жұрнағы қосылып жасалғанын айтты. Дана «теміржол» сөзінде «темір» және «жол» негіздері бірігіп, бір ұғымды білдіретінін, сондықтан сөз тұтас жазылатынын атап өтті. Нұрсұлтан «ата-ана» сөзінде өзара байланысты екі сөз қосарланып, жалпылама ұғым беретінін, ол сызықшамен жазылатынын көрсетті. Бақыт «ҚазҰУ» сөзі бірнеше сөздің бастапқы дыбыстары мен буындарынан құралғанын түсіндірді. Ержан «оқулықтарда» сөзін оқу + лық + тар + да деп төрт бөлікке бөлді де, қайсысы жұрнақ, қайсысы жалғау екенін анықтауды сыныпқа ұсынды.
Мәтіндегі жұрнақ пен жалғаудың анықтамасына сүйеніп, «оқу + лық + тар + да» бөліктерінің қайсысы жұрнақ, қайсысы жалғау екенін анықтаңыз.
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- CЖұрнақ – -лық; жалғау – -тар, -да
Талдау
Жұрнақ жаңа сөз тудырады: «оқу» сөзінен -лық арқылы жаңа сөз «оқулық» жасалады. Жалғау жаңа сөз жасамайды, форманы өзгертеді: -тар көптік жалғауы, -да жатыс септік жалғауы. Сондықтан бір жұрнақ (-лық) және екі жалғау (-тар, -да) бар.