Мектептегі «Тіл – қазына» үйірмесінің отырысында мұғалім Гүлнар Бектемірқызы сөздің жасалу жолдарын түсіндірді. Ол тақтаға бес сөз жазды: теміржол, ата-ана, балықшы, ҰБТ, мектептерде.
– Теміржол сөзі темір және жол деген екі сөздің бірігуінен жасалған. Ол бір ұғымды білдіреді және бірге жазылады, – деді мұғалім. – Ата-ана сөзі де екі сөзден тұрады, бірақ олар тең дәрежеде байланысып, жалпылама ұғым береді және дефис арқылы жазылады. Балықшы сөзі балық сөзіне -шы жұрнағы жалғанып жасалған. Бұл жұрнақ жаңа мағыналы сөз тудырды. ҰБТ – бірнеше сөздің бас әріптерінің қосылуынан құралған сөз. Ал мектептерде сөзінде жаңа сөз жасалған жоқ. Мұнда көптік жалғауы мен жатыс септік жалғауы тұр, олар тек сөздің түрін өзгертеді.
Оқушы Данияр былай деп қосты:
– Сонда білімді сөзі де жұрнақ арқылы жасалған екен ғой. Білім сөзіне -ді жұрнағы жалғанып, зат есімнен сын есім шықты.
Мәтінге сәйкес, «теміржол» сөзі қандай тәсілмен жасалған?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- DЕкі сөздің бірігуімен
Талдау
Мәтінде «теміржол сөзі темір және жол деген екі сөздің бірігуінен жасалған» делінген. Ол бір ұғымды білдіреді және бірге жазылады. Қосарлану сөздері дефис арқылы жазылады, ал жұрнақ жалғау мен бас әріптерін қосу бұл сөзге қатысты емес.