Пробный ЕНТ: Казахская литература, вариант 3

«Құтты білік» дастанының авторы

• AЖүсіп Баласағұн
• BМахмұд Қашқари
• CАхмет Йассауи
• DҚорқыт ата

«Аяз би» ертегісінде қызғаншақ уәзірлер Аязды ханға жамандап, оның сандығында ханның қазынасы жасырулы деп жала жабады. Сандық ашылғанда ішінен Аяздың бұрынғы кедейлік кезінен қалған ескі киімі шығады. Осы эпизод арқылы ашылатын ертегінің басты идеясы қайсы?

• AБи болу үшін мол байлық жинап, ханның сенімін алу керек.
• BЖоғары қызметке жеткенде де өткен өмірін, түп-тегін ұмытпау керек.
• CЖала жабу мен қызғаныш адамды жоғары лауазымға жеткізеді.
• DБилік жүргізуге тек ақсүйек тектен шыққан адам ғана лайық.

«Қобыланды батыр» және «Қыз Жібек» жырларын салыстырғанда қай тұжырым дұрыс?

• AЕкі жырдың да басты кейіпкері Алшағыр ханмен шайқасады, махаббат желісі екеуінде де жоқ.
• B«Қобыланды батыр» лиро-эпостық жыр, ал «Қыз Жібек» қаһармандық жыр болып табылады.
• CЕкі жырда да оқиға тек жорық пен жауға шабуыл төңірегінде өрбиді, ғашықтық арна кездеспейді.
• DЕкі жырда да Тайбурыл аты бар; «Қобыланды батыр» қаһармандық, «Қыз Жібек» лиро-эпостық жыр.

Жыраулар поэзиясындағы шығармалардың басты тақырыбы мен авторлары дұрыс сәйкестендірілген қатарды табыңыз.

• AАсан қайғы – жердің қонысқа жарамдылығын бағалау; Жиембет – Есім хан тұлғасын жырлау; Қазтуған – қонысымен қоштасу мұңы; Ақтамберді – ұрпаққа өсиет
• BАсан қайғы – ұрпаққа өсиет; Жиембет – жердің қонысқа жарамдылығын бағалау; Қазтуған – Есім хан тұлғасын жырлау; Ақтамберді – қонысымен қоштасу мұңы
• CАсан қайғы – жердің қонысқа жарамдылығын бағалау; Жиембет – ұрпаққа өсиет; Қазтуған – қонысымен қоштасу мұңы; Ақтамберді – Есім хан тұлғасын жырлау
• DАсан қайғы – қонысымен қоштасу мұңы; Жиембет – Есім хан тұлғасын жырлау; Қазтуған – жердің қонысқа жарамдылығын бағалау; Ақтамберді – ұрпаққа өсиет

Доспамбет жыраудың «Қоғалы көлдер, қом сулар» толғауындағы басты арқау

• AЕгіншілік пен мал бағудың қиындығы
• BДіни ілімді уағыздау, тақуалық
• CЕр азаматтың жорық өмірі, ерлігі
• DСүйген жарға арналған махаббат сыры

Шортанбай Қанайұлының «Зар заман» толғауының басты идеясы

• AЗаманның бұзылуына, адамгершілік пен әділдіктің жойылуына наразылық білдіру
• BТуған жердің сұлулығына, көшіп-қонатын жайлауына тамсанып, сағыну
• CЖауға аттанған батырлардың ерлігін, елді қорғаудағы жорықтарын жырлау
• DХандық билікті мадақтап, жаңадан орнаған тәртіпті құптап, дәріптеу

М.Өтемісұлының «Махамбеттің Баймағамбетке айтқаны» толғауында Махамбет сөз арнаған Баймағамбет кім?

• AИсатайдың сенімді батыр серігі
• BБөкей ордасындағы сұлтан
• CБөкей ордасындағы атақты жырау
• DШешендігімен танылған халық биі

Автор мен шығарманың жанры немесе мазмұнының дұрыс сәйкестігін көрсетіңіз.

• AС.Торайғыров – «Шығамын тірі болсам адам болып» – қырғыз тайпаларының шежіресі
• BШ.Уәлиханов – «Ыстықкөл күнделігі» – жастарды оқуға шақыратын өсиет өлең
• CС.Торайғыров – «Шәкірт ойы» – Ыстықкөл өңіріне жасалған ғылыми сапар жазбасы
• DШ.Уәлиханов – «Ыстықкөл күнделігі» – сапарда көрген жер, халық өмірі туралы деректі жазбалар

Бір жас жігіт: «Атымтайдай жомарт болу үшін алдымен бай болу керек» деп, еңбек етпей, дәулетті тез табудың жолын іздейді. Ы.Алтынсариннің «Атымтай жомарт», «Қыпшақ Сейітқұл», «Дүние қалай етсең табылады» шығармаларының идеясы тұрғысынан оған қандай кеңес дұрыс?

• AЖомарттық – барлық мал-мүлікті ойланбай шашып жіберу.
• BБайлық тағдырдан келеді, сондықтан еңбектенбей күту керек.
• CДүниені талан-таражбен тез жинап, кейін жомарттық жасау керек.
• DДүниені адал еңбекпен тауып, оны жомарттықпен ел игілігіне жұмсау керек.

А.Құнанбаевтың «Өлең – сөздің патшасы, сөз сарасы» өлеңінде жақсы өлеңге қойылатын талап

• AҰзақ әрі күрделі сөздермен жазылуы
• BТек дін мен шариғат жайын айтуы
• CМағынасы жұмбақ, түсінуге қиын болуы
• DТілге жеңіл, жүрекке жылы тиіп, жұмыр келуі

Абайдың «Жетінші сөзінде» адам баласы дүниеге екі түрлі мінезбен келеді делінеді: біріншісі – ішсем, жесем, ұйықтасам деген тән тілегі, екіншісі – білсем екен, көрсем екен деген жан тілегі. Бір жігіт күні бойы тек ішіп-жеуді, жатып ұйықтауды ойлайды, ал жаңа нәрсені білуге, көруге, үйренуге құлқы жоқ. Осы жағдай Абайдың пайымы бойынша нені көрсетеді?

• AЖастың шамасына сай қалыпты даму кезеңі екенін, мұнда кемшілік жоқ екенін
• BТән тілегінің жан тілегінен басым түсуін, адамдық қасиеттің дамымағанын
• CАқыл, қайрат, жүрек үшеуінің өзара тең болғанын
• DЖан тілегінің тән тілегін жеңгенін, ғылымға құштарлықтың оянғанын

А. Байтұрсынұлының «Егіннің бастары» өлеңінде дәнге толған масақтың басын июі қандай адам бейнесін меңзейді?

• AӨзін асыра мақтайтын даңғойды
• BЕңбектен титықтаған кедейді
• CБілімді, кішіпейіл адамды
• DБилікке бас июші жалшыны

Ш. Құдайбердіұлының «Еңлік-Кебек» дастанының негізгі тақырыбы

• AЕкі жастың ескі салт-дәстүрге қарсы трагедиялық махаббаты
• BБатырлардың жауға қарсы ерлікпен күресі мен жеңісі
• CЖастардың білім алуға ұмтылуы мен ғылымды игеруі
• DЕкі рудың жер мен жайылым үшін таластары мен дауы

І. Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасындағы Құлагердің қазасы көркем образ ретінде нені бейнелейді?

• AБәйгеден келген аттың кәрілік пен әлсіздіктен өлетінін
• BАқынның ат баптау тәсілін және жүйрік шығарудың жолын
• CҚазақ ауылындағы мал шаруашылығының құлдырауын
• DАқан серінің өнері мен тағдырының қиын болғанын, зұлымдықтан қорлық көргенін

Шығармалардың жанры мен негізгі өзегі дұрыс сәйкестендірілген қатарды анықтаңыз.

• A«Батыр Баян» — поэма, ерлік пен елдік мұрат; «Бақытсыз Жамал» — роман, қалың мал мен әйел теңсіздігі; «Ұлпан» — роман, ана бейнесі мен халық тағдыры
• B«Батыр Баян» — поэма, қалың мал мен әйел теңсіздігі; «Бақытсыз Жамал» — роман, ерлік пен елдік мұрат; «Ұлпан» — роман, ана бейнесі мен халық тағдыры
• C«Батыр Баян» — поэма, ерлік пен елдік мұрат; «Бақытсыз Жамал» — әңгіме, ана бейнесі мен халық тағдыры; «Ұлпан» — роман, қалың мал мен әйел теңсіздігі
• D«Батыр Баян» — роман, ерлік пен елдік мұрат; «Бақытсыз Жамал» — поэма, қалың мал мен әйел теңсіздігі; «Ұлпан» — роман, ана бейнесі мен халық тағдыры

М.Әуезовтің «Көксерек» шығармасындағы мейірімді бала

• AҚасым
• BБейсембай
• CЖұмаш
• DҚұрмаш

Шығарма мен автордың сәйкестігі екі жағдайда да дұрыс көрсетілген жолды табыңыз.

• A«Әпке» – С. Мұратбеков, «Тортай мінер ақбоз ат» – Д. Исабеков
• B«Тортай мінер ақбоз ат» – Б. Момышұлы, «Ұшқан ұя» – О. Бөкей
• C«Жусан иісі» – О. Бөкей, «Әпке» – Д. Исабеков
• D«Жусан иісі» – С. Мұратбеков, «Ұшқан ұя» – Б. Момышұлы

Ш. Айтматовтың «Алғашқы ұстаз» повесіндегі Дүйшен мен Алтынайға қатысты қай тұжырым дұрыс?

• AДүйшен колхоз кеңсесінен мектеп ашты, Алтынай кейін дәрігер болды.
• BДүйшен болыстың үйінен мектеп ашты, Алтынай кейін академик болды.
• CДүйшен ауыл шетіндегі ескі қорада мектеп ашты, Алтынай ауылда қалып, сол мектепте мұғалім болды.
• DДүйшен ауыл шетіндегі ескі қорада мектеп ашты, Алтынай кейін академик болды.

«Қонақтар» әңгімесінің авторы

• AШ. Мұртаза
• BТ. Әбдіков
• CҰ. Есдәулетов
• DД. Исабеков

Т. Нұрмағамбетовтің «Анасын сағынған бала» және Н. Ақыштың «Нағыз әже қайда» шығармаларын біріктіретін негізгі тақырып

• AОтбасы мүшелерінің арасындағы жылулық пен сағыныш
• BХалықтың азаттық үшін күресі
• CАуыл мен қала өмірінің айырмашылығы
• DТабиғат пен адам арасындағы үйлесім

Қ. Әбдіқадыров «Қажымұқан» шығармасының басты кейіпкері

• AҚажымұқан Мұңайтпасов
• BИван Поддубный
• CИсатай Тайманұлы
• DБалуан Шолақ

М. Қабанбайдың «Бауыр» және Ж. Сахиевтің «Айдағы жасырынбақ» шығармаларының атауы мен арқауына қатысты дұрыс сәйкестік көрсетілген қатарды анықтаңыз.

• A«Бауыр» – ғарыштық кеңістіктегі фантастикалық оқиға; «Айдағы жасырынбақ» – туыстық пен жанашырлық мәселесі
• B«Бауыр» – фольклорлық ертегі желісі; «Айдағы жасырынбақ» – тарихи-батырлық жыр сарыны
• C«Бауыр» – хан дәуіріндегі тарихи оқиғалар шежіресі; «Айдағы жасырынбақ» – ауыл өмірінің реалистік суреті
• D«Бауыр» – адамдар арасындағы жақындық, жанашырлық мәселесі; «Айдағы жасырынбақ» – фантастикалық кеңістік пен ойын желісі

Ш.Құсайыновтың «Томирис» шығармасында сақ патшайымы Томирис қарсы күрескен парсы патшасы кім?

• AДарий
• BКсеркс
• CАлександр Македонский
• DКир

С. Елубайдың «Жалған дүние» және Т. Әсемқұловтың «Бекторының қазынасы» шығармаларының әдеби түрі мен негізгі мәселесін дұрыс көрсеткен жауапты табыңыз.

• AЛирикалық поэзия; табиғат көркін суреттеу
• BТарихи дастан; хан мен билердің билік үшін күресі
• CҚазіргі заман прозасы; өмір мәні мен рухани құндылық мәселесі
• DАуыз әдебиеті үлгісі; батырлардың ерлігін жырлау

Қ. Мұхамбетқалиұлының «Тар кезең» шығармасының атауындағы «тар кезең» тіркесінің астарлы мағынасы

• AКейіпкердің балалық шағындағы тыныш және қолайлы өмір сүрген кезі
• BҚала мен ауылдың арасындағы шекараны білдіретін географиялық ұғым
• CТау мен тар шатқал арасындағы жолдың қиындығын суреттейтін табиғат көрінісі
• DХалық пен қоғам өмірінде болған ауыр, қиын тарихи сынақ кезеңі

Шешендік сөз – халық ауыз әдебиетінің өзіндік бір саласы. Қазақ билері дау-дамайды шешкенде ұзақ әңгімелемей, іс түйінін тауып, мақал-мәтелге, теңеуге құрылған қысқа әрі нақты сөз айтқан. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты даңқты билер үш жүздің басын қосуға да ықпал еткен. Би сөзінің үш талабы болған: орынды айтылу, дәлелді болу және әділдікке сүйену. Шешендер тек жеңіп шығуды емес, екі жақты да ренжітпей татуластыруды мақсат тұтқан. Мысалы, бір жайылым үшін екі ауыл таласып, билердің алдына келіпті. Бірінші ауыл: «Бұл жер – біздің аталарымыздан қалған мұра» десе, екінші ауыл: «Біздің мал көп, жер тарылып тұр» депті. Би екеуін де түгел тыңдап болып: «Жер – ешкімнің қалтасындағы дүние емес, елдің ортақ несібесі. Аталардан қалған жер малсыз бос қалады, малы көп жер таппаса, ол арып-ашады. Жайылымды екіге бөліңдер, су басын бірге пайдаланыңдар», – деген екен. Екі ауыл риза болып, қол алысып тарасты.

Мәтін бойынша, қазақ билері дау шешкенде қалай сөйлеген?

• AТек бір жақтың пайдасын көздеп сөйлеген
• BІс түйінін тауып, қысқа әрі нақты сөйлеген
• CҰзақ әңгімелеп, ұсақ-түйекке дейін тәптіштеген
• DТек жырға қосып, әуенмен айтқан

Шешендік сөз – халық ауыз әдебиетінің өзіндік бір саласы. Қазақ билері дау-дамайды шешкенде ұзақ әңгімелемей, іс түйінін тауып, мақал-мәтелге, теңеуге құрылған қысқа әрі нақты сөз айтқан. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты даңқты билер үш жүздің басын қосуға да ықпал еткен. Би сөзінің үш талабы болған: орынды айтылу, дәлелді болу және әділдікке сүйену. Шешендер тек жеңіп шығуды емес, екі жақты да ренжітпей татуластыруды мақсат тұтқан. Мысалы, бір жайылым үшін екі ауыл таласып, билердің алдына келіпті. Бірінші ауыл: «Бұл жер – біздің аталарымыздан қалған мұра» десе, екінші ауыл: «Біздің мал көп, жер тарылып тұр» депті. Би екеуін де түгел тыңдап болып: «Жер – ешкімнің қалтасындағы дүние емес, елдің ортақ несібесі. Аталардан қалған жер малсыз бос қалады, малы көп жер таппаса, ол арып-ашады. Жайылымды екіге бөліңдер, су басын бірге пайдаланыңдар», – деген екен. Екі ауыл риза болып, қол алысып тарасты.

Мәтіндегі жайылым дауында би қандай шешім қабылдады?

• AЕкінші ауылды басқа жерге көшірген
• BЖерді бөліп, суды бірге пайдалануға бұйырған
• CЖайылымды түгелдей бірінші ауылға берген
• DЕкі ауылды да жайылымнан аластаған

Шешендік сөз – халық ауыз әдебиетінің өзіндік бір саласы. Қазақ билері дау-дамайды шешкенде ұзақ әңгімелемей, іс түйінін тауып, мақал-мәтелге, теңеуге құрылған қысқа әрі нақты сөз айтқан. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты даңқты билер үш жүздің басын қосуға да ықпал еткен. Би сөзінің үш талабы болған: орынды айтылу, дәлелді болу және әділдікке сүйену. Шешендер тек жеңіп шығуды емес, екі жақты да ренжітпей татуластыруды мақсат тұтқан. Мысалы, бір жайылым үшін екі ауыл таласып, билердің алдына келіпті. Бірінші ауыл: «Бұл жер – біздің аталарымыздан қалған мұра» десе, екінші ауыл: «Біздің мал көп, жер тарылып тұр» депті. Би екеуін де түгел тыңдап болып: «Жер – ешкімнің қалтасындағы дүние емес, елдің ортақ несібесі. Аталардан қалған жер малсыз бос қалады, малы көп жер таппаса, ол арып-ашады. Жайылымды екіге бөліңдер, су басын бірге пайдаланыңдар», – деген екен. Екі ауыл риза болып, қол алысып тарасты.

Бидің «Аталардан қалған жер малсыз бос қалады» деген сөзінің мағынасы қандай?

• AМұра жеткіліксіз, жерді мал арқылы игеру керек
• BАта жерін басқаға сатып жіберуге болады
• CМал көп болса, жердің қажеті жоқ
• DБос жерге ешкім таласпауы тиіс

Шешендік сөз – халық ауыз әдебиетінің өзіндік бір саласы. Қазақ билері дау-дамайды шешкенде ұзақ әңгімелемей, іс түйінін тауып, мақал-мәтелге, теңеуге құрылған қысқа әрі нақты сөз айтқан. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты даңқты билер үш жүздің басын қосуға да ықпал еткен. Би сөзінің үш талабы болған: орынды айтылу, дәлелді болу және әділдікке сүйену. Шешендер тек жеңіп шығуды емес, екі жақты да ренжітпей татуластыруды мақсат тұтқан. Мысалы, бір жайылым үшін екі ауыл таласып, билердің алдына келіпті. Бірінші ауыл: «Бұл жер – біздің аталарымыздан қалған мұра» десе, екінші ауыл: «Біздің мал көп, жер тарылып тұр» депті. Би екеуін де түгел тыңдап болып: «Жер – ешкімнің қалтасындағы дүние емес, елдің ортақ несібесі. Аталардан қалған жер малсыз бос қалады, малы көп жер таппаса, ол арып-ашады. Жайылымды екіге бөліңдер, су басын бірге пайдаланыңдар», – деген екен. Екі ауыл риза болып, қол алысып тарасты.

Мәтіндегі екі ауылдың өз құқығын дәлелдеу тәсілі қалай ерекшеленеді?

• AЕкеуі де мал көптігіне сүйенген
• BБірінші ауыл мал көптігіне, екінші ауыл ата мұрасына сүйенген
• CБірінші ауыл ата мұрасына, екінші ауыл қажеттілікке сүйенген
• DЕкеуі де ата мұрасына сүйенген

Шешендік сөз – халық ауыз әдебиетінің өзіндік бір саласы. Қазақ билері дау-дамайды шешкенде ұзақ әңгімелемей, іс түйінін тауып, мақал-мәтелге, теңеуге құрылған қысқа әрі нақты сөз айтқан. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты даңқты билер үш жүздің басын қосуға да ықпал еткен. Би сөзінің үш талабы болған: орынды айтылу, дәлелді болу және әділдікке сүйену. Шешендер тек жеңіп шығуды емес, екі жақты да ренжітпей татуластыруды мақсат тұтқан. Мысалы, бір жайылым үшін екі ауыл таласып, билердің алдына келіпті. Бірінші ауыл: «Бұл жер – біздің аталарымыздан қалған мұра» десе, екінші ауыл: «Біздің мал көп, жер тарылып тұр» депті. Би екеуін де түгел тыңдап болып: «Жер – ешкімнің қалтасындағы дүние емес, елдің ортақ несібесі. Аталардан қалған жер малсыз бос қалады, малы көп жер таппаса, ол арып-ашады. Жайылымды екіге бөліңдер, су басын бірге пайдаланыңдар», – деген екен. Екі ауыл риза болып, қол алысып тарасты.

Мәтін бойынша, би сөзіне қойылатын талаптарға жатпайтыны қайсы?

• AДәлелді болу
• BҰзақ, өрнекті болу
• CӘділдікке сүйену
• DОрынды айтылу

Шығарма мен оның авторы дұрыс сәйкестендірілген нұсқа(-лар)

• A«Адамдық диқаншысы» — Ж. Жабаев
• B«Егіннің бастары» — С. Сейфуллин
• C«Зілді бұйрық» — Ж. Жабаев
• D«Зілді бұйрық» — А. Байтұрсынұлы
• E«Сыр сандық» — С. Сейфуллин
• F«Егіннің бастары» — А. Байтұрсынұлы

І. Жансүгіров пен Б. Майлин шығармаларына қатысты дұрыс нұсқа(-лар)

• A«Шұғаның белгісі» — поэма
• B«Құлагер» — І. Жансүгіров
• C«Шұғаның белгісі» — І. Жансүгіров
• D«Құлагер» — поэма
• E«Құлагер» — Б. Майлин
• F«Шұғаның белгісі» — Б. Майлин

XX ғасырдың II жартысындағы қазақ әдебиетінен шығарма мен оның авторы дұрыс сәйкестендірілген нұсқа(-лар)

• A«Тортай мінер ақбоз ат» — О. Бөкей
• B«Жусан иісі» — С. Мұратбеков
• C«Әпке» — Т. Ахтанов
• D«Ұшқан ұя» — Б. Момышұлы
• E«Жусан иісі» — О. Бөкей
• F«Ұшқан ұя» — Д. Исабеков

Ш. Айтматовтың «Алғашқы ұстаз» повесіне сәйкес келетін нұсқа(-лар)

• AДүйшен мектепті ауылдағы бос тұрған ескі қорада ашады.
• BДүйшен Мәскеуде оқып, академик атанады.
• CДүйшен бай молда болып, балаларға діни сабақ береді.
• DДүйшен қыста балаларды мұздай өзеннен арқалап өткізеді.
• EДүйшен Алтынайды өз қызы етіп асырап алады.
• FАлтынай кейін ғалым, академик атанады.

Шығарма мен оның авторы дұрыс сәйкестендірілген нұсқа(-лар)

• A«Тәуекел той» — Ш. Мұртаза
• B«Біз түркілерміз» — Т. Әбдіков
• C«Қонақтар» — Ұ. Есдәулетов
• D«Тәуекел той» — Т. Әбдіков
• E«Қонақтар» — Т. Әбдіков
• F«Біз түркілерміз» — Ш. Мұртаза

Халық ауыз әдебиетіндегі би-шешендердің қай жүздің өкілі екенін және шешендік сөздерін ескере отырып, шығармаларды авторларымен сәйкестендіріңіз.

Ақындар мен жазушыларды олардың шығармаларымен сәйкестендіріңіз.

І. Жансүгіровтің «Құлагер» поэмасы мен Б. Майлиннің «Шұғаның белгісі» әңгімесін олардың тақырыбы мен идеялық бағытына қарай сәйкестендіріңіз.

Шығармаларды олардың авторларымен сәйкестендіріңіз.

Автор мен шығарманы сәйкестендіріңіз.