Тыныс белгілер апталығы
Қалалық №5 мектепте «Тыныс белгілер апталығы» өтті. Тыныс белгілер – жазба тілдің ажырамас бөлігі. Олар ойды дәл жеткізуге көмектеседі. Апталықтың алғашқы күні 8-сынып оқушылары диктант жазды. Диктантқа 40 оқушы қатысты. Мәтінде қыстырма сөзі бар, біртекті мүшелері бар және тура сөзі бар сөйлемдер кездесті. Нәтижесінде қыстырма сөзі бар сөйлемде 18 оқушы, біртекті мүшелері бар сөйлемде 14 оқушы, тура сөзі бар сөйлемде 8 оқушы қате жіберді.
Мысалы, көптеген оқушы «Әрине біз жеңеміз» деген сөйлемде қыстырма сөзден кейін үтір қоймаған. Тура сөзі бар сөйлемдерді жазғанда да қиналғандар болды. Мұғалім былай түсіндірді: «Автор сөзі тура сөзден кейін келсе, тырнақшадан соң үтір, одан кейін сызықша қойылады». Содан кейін тақтаға тағы бір ереже жазды: «Жалпылауыш сөз біртекті мүшелерден бұрын тұрса, одан кейін қос нүкте қойылады». Оқушылар осы ережелерді пайдаланып, өз сөйлемдерін құрастырды.
«Тыныс белгілер – жазба тілдің ажырамас бөлігі» сөйлемінде сызықша не себепті қойылған?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- CБастауыш пен баяндауыш есім сөзден болып, байламсыз тұр
Талдау
Сөйлемде «тыныс белгілер» – бастауыш, «бөлігі» – баяндауыш, екеуі де есім сөзден жасалған, араларында байламдық сөз жоқ. Мұндайда олардың арасына сызықша қойылады. Сөйлемде тура сөз де, жалпылауыш сөз де, қыстырма сөз де жоқ, сондықтан басқа нұсқалар сәйкес келмейді.