Қазақ тілінің дыбыстық жүйесі – оның байлығы. Қазақ тілінде тоғыз төл дауысты дыбыс бар. Олар жуан және жіңішке болып бөлінеді: а, о, ұ, ы – жуан, ә, ө, ү, і, е – жіңішке дауыстылар. Қазақ сөздерінде жуан және жіңішке дауыстылар әдетте араласпайды, сондықтан бір сөздің барлық буыны не жуан, не жіңішке айтылады. Мұны буын үндестігі (сингармонизм) дейді. Мысалы, «қалам» сөзінде дауыстылардың бәрі жуан, ал «көршілер» сөзінде жіңішке. Сөздегі буын саны дауысты дыбыстар санына тең болады: «мектеп» сөзінде екі дауысты бар, сондықтан ол екі буыннан тұрады. Қазақ сөздерінде екпін көбіне соңғы буынға түседі: қалам, мектеп. Мектепте оқушылар осы ережелерді жаттығулар арқылы меңгереді.
Мәтін бойынша жіңішке дауыстылар қатары қайсы?
Жауап пен талдауды көрсетуЖауап пен талдауды жасыру
Дұрыс жауап
- Dә, ө, ү, і, е
Талдау
Мәтінде жіңішке дауыстылар ретінде ә, ө, ү, і, е аталған. «а, о, ұ, ы» – жуан дауыстылар қатары, ал басқа қатарларда жуан және жіңішке дыбыстар араласып кеткен.