Келесі үдерістерді қарастырыңыз (жүйе жақшада берілген):
I. Екі бірдей тегіс шар көлденең үйкеліссіз жазықта толық серпімді соқтығысады (жүйе: екі шар).
II. Оқ үйкеліссіз горизонталь жазықтағы брусқа кіріп қалады (жүйе: оқ+брусок).
III. Доп қозғалмайтын тік қабырғадан толық серпімді шағылады (жүйе: доп).
IV. Мұз үстінде сырғанаушы жүгін алға лақтырып жібереді, содан кейін олар қарама-қарсы бағыттарға қозғалады (жүйе: сырғанаушы+лақтырылған жүк).
Дұрыс тұжырымдарды таңдаңыз.
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап
- CI үдерісінде жүйенің импульсі де, жүйенің кинетикалық энергиясы да сақталады.
- DIII үдерісінде жүйенің кинетикалық энергиясы сақталады.
- FII үдерісінде жүйенің импульсі сақталады, ал кинетикалық энергия сақталмайды.
Талдау
Талдау:
I: Соқтығыс толық серпімді, сыртқы күш жоқ (жазық үйкеліссіз), сондықтан тұйық жүйенің импульсі де, толық кинетикалық энергиясы да сақталады. 1-тұжырым дұрыс. Жеке шарлардың импульсі сақталмайды (өзара әсерден өзгереді), сондықтан 6-тұжырым қате.
II: Өте қысқа соққы уақытында оқ+брусок жүйесіне горизонталь сыртқы күш әсер етпейді, демек жүйенің импульсі сақталады. Толық кинетикалық энергия бейсерпімді қосылуда азаяды, ішкі энергияға өтеді, сондықтан 2-тұжырым дұрыс.
III: Қабырға жағынан допқа сыртқы импульс беріледі, сондықтан доптың импульсі сақталмайды — 3-тұжырым қате. Алайда толық серпімді шағылуда жылдамдық модулі сақталып, доптың кинетикалық энергиясы сақталады; 4-тұжырым дұрыс.
IV: Мұз тегіс, жүйе (сырғанаушы+жүк) үшін горизонталь сыртқы күш жоқ, сондықтан жүйенің импульсі сақталады. Лақтыруда ішкі (химиялық) энергия кинетикалыққа ауысуы мүмкін, сондықтан 5-тұжырым, яғни импульс сақталмайды деуі — қате.
Қорытынды: дұрыс тұжырымдар — 1, 2 және 4.